Buổi dặn dò ra viện nên có người chăm chính của gia đình cùng nghe với người bệnh, có giấy bút ghi theo khuôn sẵn, và kết thúc bằng việc người nhà nhắc lại lời dặn để bác sĩ hoặc điều dưỡng xác nhận đã hiểu đúng. Vài phút chuẩn bị đỡ nhiều ngày lúng túng ở nhà.
Buổi dặn dò thường diễn ra vội: buổi sáng, bác sĩ đi buồng, nói trong vài phút trước khi sang giường khác; hoặc điều dưỡng dặn lúc đưa giấy tờ. Người bệnh mệt, lo về nhà, chỉ nhớ được một phần. Người nhà vắng mặt vì đang xếp hàng thanh toán. Kết quả là về nhà không ai nhớ đủ. Bài này tổ chức lại buổi đó.
Ai nên có mặt
Không phải ai trong nhà cũng cần nghe, nhưng có những người không nên vắng:
Người bệnh, nếu tỉnh táo. Chính họ sẽ làm theo lời dặn. Nghe trực tiếp giúp họ hợp tác hơn so với nghe lại qua con cháu.
Người chăm chính ở nhà. Người sẽ chia thuốc, đưa đi tái khám, quan sát dấu hiệu. Nếu người này không vào viện được hôm đó, có thể gọi video để cùng nghe, nếu khoa đồng ý.
Không cần cả nhà. Đông người làm buổi dặn dò kéo dài, câu hỏi chồng chéo. Một đến hai người là đủ.
Người đi làm thủ tục thanh toán nên là người khác. Tránh trường hợp người chăm chính bận xếp hàng đúng lúc bác sĩ dặn.
Hỏi trước lúc nào bác sĩ dặn
Ngay khi biết người bệnh sắp ra viện, thường là chiều hôm trước hoặc sáng sớm, hỏi điều dưỡng: “Bác sĩ dặn dò ra viện vào lúc nào để gia đình có mặt?”. Ở nhiều khoa, việc dặn được làm trong buổi đi buồng sáng; có khoa để điều dưỡng dặn khi đưa giấy ra viện. Biết trước giờ để người chăm chính có mặt đúng lúc.
Nếu đã lỡ buổi dặn, xin điều dưỡng nói lại hoặc hỏi bác sĩ khi còn ở khoa, trước khi xuống làm thủ tục. Đừng mang câu hỏi về nhà.
Khuôn ghi chép ba cột
Kẻ sẵn trên một tờ giấy trắng trước buổi dặn dò. Ba cột giúp ghi nhanh và không bỏ sót:
| Cột | Ghi gì | Ví dụ cách ghi |
|---|---|---|
| Việc phải làm | Thuốc, chăm sóc, ăn uống, vận động, đo đạc ở nhà | Đo huyết áp sáng, ghi sổ; đi bộ trong nhà |
| Mốc thời gian | Bao lâu, ngày nào, mấy lần | Mỗi sáng; trong hai tuần; tái khám ngày ghi trên phiếu |
| Báo khi nào | Dấu hiệu hoặc con số phải báo, báo ai | Theo ngưỡng bác sĩ ghi; khó thở gọi 115 |
Ghi bằng chữ của bác sĩ, càng sát càng tốt. Không cần chữ đẹp, cần đúng. Những gì nghe không rõ, đánh dấu hỏi bên lề để hỏi lại ngay. Sau này, tờ giấy này kẹp cùng giấy ra viện; các mục trên giấy ra viện đọc thế nào có ở bài đọc giấy ra viện từng mục.
Trình tự một buổi dặn dò gọn
Bác sĩ dặn theo cách của mình, nhưng người nhà có thể giúp buổi đó gọn hơn bằng thứ tự sau:
- Nghe hết phần bác sĩ dặn, ghi vào ba cột, chưa ngắt lời.
- Khi bác sĩ dừng, hỏi những chỗ đã đánh dấu, mỗi lần một câu.
- Hỏi ba câu chốt: thuốc nào dừng, thuốc nào tiếp; dấu hiệu nào phải quay lại; tái khám ngày nào, ở đâu.
- Nhắc lại toàn bộ bằng lời của mình trong một phút.
- Để bác sĩ hoặc điều dưỡng sửa chỗ hiểu sai.
- Cảm ơn, rồi soát giấy tờ trước khi xuống làm thủ tục.
Ba câu chốt là phần cốt lõi. Nếu chỉ có hai phút, hỏi ba câu đó trước mọi thứ khác. Các câu hỏi chi tiết hơn cho từng kiểu lời dặn chung chung nằm ở bài lời dặn ra viện chung chung.
Nhắc lại: bước quan trọng nhất và hay bị bỏ
Vì sao phải nhắc lại
Nghe xong mà gật đầu chưa có nghĩa là hiểu. Người nghe thường hiểu theo kinh nghiệm cũ của mình: nghe “uống thuốc huyết áp như cũ” thì nghĩ là uống loại cũ ở nhà, trong khi bác sĩ muốn nói loại mới trên đơn. Chỉ khi nói lại thành lời, chỗ hiểu lệch mới lộ ra.
Nhắc lại thế nào
Dùng lời của mình, không đọc lại nguyên văn tờ ghi. Ví dụ: “Như vậy là từ mai bố con uống ba loại thuốc trên đơn, bỏ hộp thuốc huyết áp cũ ở nhà, sáng nào cũng đo huyết áp ghi sổ, hai tuần sau tái khám phòng khám tim mạch, nếu khó thở hay đau ngực thì gọi cấp cứu. Con hiểu vậy có đúng không ạ?”
Nhân viên y tế cũng dùng cách này
Nhiều điều dưỡng được đào tạo để yêu cầu người bệnh nhắc lại lời dặn, cách này còn gọi là hỏi lại để xác nhận hiểu. Nếu điều dưỡng hỏi “bác nhắc lại giúp con xem về nhà làm gì”, đó không phải là kiểm tra người bệnh, mà là kiểm tra chính lời dặn của họ có rõ không.
Khi người bệnh cao tuổi, nghe kém hoặc trí nhớ giảm
Ngồi đúng chỗ
Người bệnh nghe kém nên được ngồi đối diện người dặn, ở chỗ ít ồn. Nếu người bệnh dùng máy trợ thính, nhắc đeo vào trước buổi dặn. Đeo kính nếu cần đọc giấy.
Chia nhỏ thông tin
Xin bác sĩ nói từng ý một. Với người trí nhớ giảm, người nhà là người ghi và giữ lời dặn, nhưng vẫn nói lại cho người bệnh những điều họ tự làm được, ví dụ tự đi bộ, tự uống nước.
Viết chữ to cho người bệnh
Về nhà, chép lại lời dặn quan trọng nhất bằng chữ to, ngắn, dán ở chỗ người bệnh hay nhìn. Không dán cả trang dài; ba bốn dòng là đủ.
Dành cho sinh viên điều dưỡng: phía bên kia của buổi dặn dò
Với người dặn, buổi dặn dò ra viện là một phần của y lệnh ra viện chứ không phải câu chào. Điều dưỡng chuẩn bị trước những gì người bệnh cần mang về: đơn thuốc, lịch hẹn, dấu hiệu cần quay lại, những việc chăm sóc người nhà sẽ làm. Dặn theo nhóm, mỗi lần một ý, dùng lời thường thay cho thuật ngữ, và giải nghĩa ngay nếu buộc phải dùng chữ viết tắt.
Kết thúc bằng câu mời nhắc lại, nói sao cho người bệnh không thấy bị kiểm tra, ví dụ: “Con nói nhiều quá, bác nhắc lại giúp con xem về nhà mình làm gì trước, để con biết con đã dặn đủ chưa.” Chỗ nào người bệnh nhắc sai là chỗ lời dặn chưa rõ, sửa lại cách nói chứ không trách người nghe. Cuối cùng ghi vào hồ sơ là đã dặn dò và người bệnh, người nhà nhắc lại được những ý chính.
Những việc làm hỏng buổi dặn dò
Ghi âm mà không xin phép. Muốn ghi âm để nghe lại, hỏi trước. Nhiều nhân viên y tế đồng ý, nhưng ghi âm lén làm mất lòng tin.
Hỏi chuyện ngoài lề trong lúc dặn. Chuyện thanh toán, giấy nghỉ việc, xin giường khác để lúc khác hỏi điều dưỡng.
Nghe xong cất giấy vào túi rồi quên. Tối hôm đó, đọc lại tờ ghi chép cùng người bệnh, chép sang bảng thuốc và sổ theo dõi.
Hai người nhà ghi hai bản khác nhau. Chọn một bản chính, người kia bổ sung vào. Hai bản lệch nhau là nguồn tranh cãi ở nhà.
Sau buổi dặn dò: biến tờ ghi thành việc làm hằng ngày
Tối đầu tiên về nhà là lúc chuyển tờ ghi chép thành những thứ dùng hằng ngày: bảng thuốc dán cạnh chỗ để thuốc, sổ theo dõi đặt cạnh giường, lịch hẹn trong điện thoại, danh sách dấu hiệu phải quay lại dán ở chỗ dễ thấy. Người chăm chính làm, người bệnh cùng xem.
Tờ ghi gốc giữ lại trong túi giấy tờ, mang theo lần tái khám. Nếu trong tuần đầu có câu hỏi phát sinh, ghi tiếp vào mặt sau tờ đó; khi gọi khoa hoặc đi khám, đọc từ tờ đó để không bỏ sót.
Câu hỏi thường gặp
Buổi dặn dò ra viện thường diễn ra lúc nào?
Thường trong buổi đi buồng sáng ngày ra viện hoặc khi điều dưỡng đưa giấy tờ. Hỏi điều dưỡng từ hôm trước để người chăm chính có mặt đúng lúc.
Có được ghi âm lời bác sĩ dặn không?
Nên hỏi xin phép trước. Nhiều nhân viên y tế đồng ý cho ghi âm để người nhà nghe lại. Dù có ghi âm, vẫn nên ghi chép những ý chính ra giấy.
Người chăm chính không vào viện được thì làm sao?
Có thể xin khoa cho gọi video để người đó cùng nghe, hoặc nhờ người có mặt ghi chép kỹ theo khuôn ba cột rồi gọi khoa hỏi lại những chỗ chưa rõ trước khi về.
Nhắc lại lời dặn cho bác sĩ nghe có cần thiết không?
Rất cần. Nói lại bằng lời của mình là cách duy nhất để phát hiện chỗ hiểu sai. Bác sĩ hoặc điều dưỡng sửa ngay tại chỗ, tránh làm sai ở nhà.
Chỉ có hai phút với bác sĩ thì nên hỏi gì?
Ba câu: thuốc nào dừng và thuốc nào dùng tiếp, dấu hiệu nào phải quay lại hoặc gọi cấp cứu, tái khám ngày nào và ở đâu. Những câu khác hỏi điều dưỡng sau.