Khi nhập viện, cần khai mọi dị ứng đã từng có, gồm thuốc, thức ăn, vật liệu như băng dính, cùng phản ứng cụ thể; và mọi thuốc đang dùng, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng, thuốc nhỏ mắt, thuốc tiêm định kỳ. Khai với bác sĩ khám vào viện và nhắc lại với điều dưỡng nhận bệnh.
Hai thông tin này là nền của mọi y lệnh thuốc sau đó. Thiếu một dòng dị ứng hay một thuốc đang uống là mở đường cho phản ứng thuốc hoặc trùng thuốc, những sai sót mà người nhà hoàn toàn chặn được từ đầu.
Khai dị ứng: thế nào là đủ
Câu “bà dị ứng thuốc gì đó” gần như vô dụng với bác sĩ. Một dòng khai dị ứng đủ có bốn phần.
| Phần | Ví dụ cách nói | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Tên thứ gây dị ứng | Một kháng sinh tên gì, hoặc mang vỉ thuốc cũ theo | Bác sĩ cần biết chính xác hoạt chất hoặc nhóm thuốc |
| Phản ứng đã xảy ra | Nổi mẩn ngứa khắp người, sưng môi, khó thở | Phân biệt dị ứng thật với tác dụng phụ như buồn nôn |
| Thời điểm | Cách đây khoảng mười năm, khi mổ ruột thừa | Phản ứng gần và nặng cần thận trọng hơn |
| Xử trí lúc đó | Phải nằm viện thêm, được tiêm thuốc chống dị ứng | Cho biết mức độ nặng |
Nếu không nhớ tên, hãy tìm giấy ra viện cũ, đơn thuốc cũ hoặc hỏi người thân từng chăm. Ghi “không rõ tên, phản ứng là sưng mặt sau một mũi tiêm” vẫn có ích hơn không khai.
Dị ứng thật và tác dụng phụ khác nhau thế nào
Nhiều người khai “dị ứng” với mọi thuốc làm mình khó chịu: đau dạ dày, buồn nôn, chóng mặt. Đó thường là tác dụng phụ, vẫn cần khai nhưng ghi đúng tên gọi. Dị ứng thật là phản ứng của hệ miễn dịch như nổi mẩn, ngứa, phù môi mi, khó thở, tụt huyết áp, và có thể nặng hơn ở lần sau.
Một số người cũng có dị ứng ngoài thuốc mà trong viện vẫn gặp: băng dính, găng tay cao su, thuốc sát khuẩn da, thuốc cản quang dùng khi chụp, hải sản hay trứng trong suất ăn. Những thứ này cũng cần khai, vì khoa dùng chúng hằng ngày mà ít ai nghĩ tới.
Phân biệt quan trọng vì một thuốc bị ghi dị ứng sẽ bị tránh suốt đời, có khi kéo theo cả nhóm thuốc liên quan. Ghi nhầm buồn nôn thành dị ứng có thể khiến người bệnh mất một lựa chọn điều trị tốt. Cứ kể đúng điều đã xảy ra; để bác sĩ phân loại.
Danh sách thuốc đang dùng phải gồm những gì
Bác sĩ cần danh sách đầy đủ để quyết định thuốc nào tiếp tục, thuốc nào tạm dừng trong viện. Hay bị quên nhất là:
- Thuốc uống hằng ngày cho bệnh mạn tính: huyết áp, tiểu đường, mỡ máu, tim mạch.
- Thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, cả khi người bệnh chỉ nhớ là “thuốc loãng máu”.
- Thuốc tiêm định kỳ: insulin, thuốc tiêm hằng tháng.
- Thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt hen, miếng dán, thuốc bôi kê đơn.
- Thuốc nam, thuốc bắc, cao, rượu thuốc, thực phẩm chức năng, vitamin.
- Thuốc ngủ, thuốc an thần uống lúc cần.
- Thuốc mới dừng trong vài tuần gần đây, kèm lý do dừng.
Cách nhanh nhất là bỏ toàn bộ thuốc đang dùng vào một túi, mang theo khi nhập viện. Điều dưỡng hoặc dược sĩ nhìn vỏ thuốc nhanh và chính xác hơn nghe kể tên.
Trình tự khai khi vào viện
Thông tin cần đi qua nhiều người. Mỗi lần nhắc lại là một lần kiểm.
- Khi bác sĩ khám vào viện hỏi tiền sử, đưa túi thuốc và nói dị ứng trước tiên: “Ông nhà em dị ứng với một kháng sinh, có giấy ra viện cũ đây ạ.”
- Khi điều dưỡng nhận bệnh vào khoa, nhắc lại dị ứng. Hỏi: “Khoa ghi dị ứng của ông vào đâu ạ, có đánh dấu trên vòng tay không?”
- Hỏi bác sĩ điều trị thuốc nào trong túi tiếp tục uống, thuốc nào tạm dừng, thuốc nào khoa sẽ cấp thay.
- Giao túi thuốc từ nhà cho điều dưỡng giữ hoặc cất riêng theo hướng dẫn của khoa, không để ở đầu giường tự uống.
- Mỗi lần chuyển khoa, nhắc dị ứng với khoa mới.
Nhắc lại không phải vì nghi khoa quên, mà vì thông tin dị ứng phải có mặt ở mọi điểm thuốc được kê, cấp và dùng. Ý nghĩa vòng tay màu cảnh báo có trong bài vòng đeo tay người bệnh.
Thuốc mang từ nhà vào: ba sai lầm hay gặp
Thuốc từ nhà là nguồn sai sót mà khoa khó tự phát hiện nhất, vì nó nằm ngoài hệ thống cấp phát của bệnh viện.
Uống song song với thuốc viện
Người nhà vẫn cho uống thuốc huyết áp ở nhà vào buổi sáng, trong khi khoa cũng phát thuốc huyết áp cùng hoạt chất. Hai liều chồng lên nhau có thể làm tụt huyết áp. Sai lầm này rất phổ biến và người nhà là người duy nhất biết.
Tự dừng thuốc ở nhà vì nghĩ đã nằm viện
Ngược lại, có gia đình tự bỏ thuốc chống động kinh, thuốc tuyến giáp của người bệnh vì nghĩ “vào viện bác sĩ lo hết”, trong khi khoa không biết người bệnh đang dùng. Khai đủ thì bác sĩ mới ra y lệnh tiếp tục.
Giấu thuốc nam, thực phẩm chức năng
Nhiều người ngại khai vì sợ bị chê. Một số thảo dược, thực phẩm chức năng ảnh hưởng tới đông máu hoặc chuyển hoá thuốc. Khai để bác sĩ cân nhắc, không ai trách việc người bệnh từng dùng.
Chuẩn bị sẵn từ trước khi phải vào viện
Với người cao tuổi hoặc người có bệnh mạn tính, nhiều lần nhập viện là cấp cứu, không kịp chuẩn bị. Một tờ giấy gấp sẵn trong ví, ghi dị ứng và danh sách thuốc đang dùng, giúp ích nhiều nhất đúng vào những lần như vậy. Mỗi khi bác sĩ đổi đơn, sửa lại tờ giấy ngay hôm đó.
Tờ giấy nên có: họ tên, năm sinh, các bệnh đang điều trị, dị ứng với phản ứng cụ thể, từng thuốc đang dùng với thời điểm uống trong ngày, và tên một người nhà để liên lạc. Không cần ghi liều nếu không chắc; ghi tên thuốc và mang vỉ thuốc theo là đủ để bác sĩ tra.
Nhiều gia đình chụp ảnh toàn bộ vỉ thuốc đang dùng lưu trong điện thoại. Cách này nhanh, nhưng vẫn nên kèm tờ giấy, vì lúc cấp cứu không phải ai cũng mở được điện thoại của người bệnh.
Cách tự kiểm sau khi khai
Hỏi lại dị ứng đã được ghi chưa. Một ngày sau nhập viện, hỏi điều dưỡng: “Hồ sơ của bà đã ghi dị ứng với thuốc kia chưa ạ?” Câu trả lời có hoặc không đều có giá trị.
So thuốc khoa phát với túi thuốc nhà. Thấy cùng một loại bệnh được phát thuốc mà nhà vẫn đang cho uống, hỏi ngay xem có trùng không.
Nhắc dị ứng khi có thuốc mới. Khi có y lệnh kháng sinh mới hoặc thuốc tiêm mới, nhắc lại dị ứng là một câu ngắn có thể chặn một phản ứng nặng. Cách hỏi về thuốc mới có trong bài thuốc hôm nay khác hôm qua.
Khi nào báo ngay, khi nào gọi 115
Trong viện, nếu sau một thuốc mới người bệnh nổi mẩn ngứa, sưng môi mi mắt, khó thở, thở rít, chóng mặt muốn ngất, báo ngay điều dưỡng tại buồng. Đó có thể là phản ứng dị ứng cần xử trí tức thì.
Ở nhà, nếu người bệnh có sưng mặt họng, khó thở, ngất sau khi dùng thuốc, gọi cấp cứu 115, mang theo vỉ thuốc vừa dùng và giấy ghi dị ứng để bác sĩ cấp cứu biết ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Khi nhập viện có cần mang theo thuốc đang uống không?
Nên mang toàn bộ thuốc đang dùng, kể cả thuốc nam và thực phẩm chức năng, để bác sĩ và điều dưỡng xem vỏ thuốc. Như vậy nhanh và chính xác hơn kể tên, và giúp tránh trùng thuốc.
Không nhớ tên thuốc từng bị dị ứng thì khai thế nào?
Kể phản ứng đã xảy ra, thời điểm và hoàn cảnh, ví dụ sưng mặt sau một mũi tiêm khi mổ. Tìm thêm giấy ra viện hoặc đơn cũ. Khai không rõ tên vẫn tốt hơn không khai.
Buồn nôn khi uống thuốc có phải là dị ứng không?
Thường không phải dị ứng mà là tác dụng phụ. Vẫn nên khai nhưng kể đúng điều đã xảy ra, để bác sĩ phân biệt và không loại bỏ nhầm một thuốc có ích.
Nằm viện có được uống tiếp thuốc mang từ nhà không?
Chỉ khi bác sĩ điều trị đồng ý. Hỏi rõ thuốc nào tiếp tục, thuốc nào tạm dừng, và giao thuốc cho điều dưỡng giữ theo hướng dẫn của khoa để tránh uống trùng.
Có cần khai thuốc nam và thực phẩm chức năng không?
Cần. Một số thảo dược và thực phẩm chức năng ảnh hưởng tới đông máu hay tác dụng của thuốc khác. Khai để bác sĩ cân nhắc, không ai trách việc người bệnh đã dùng.