Báo ngay điều dưỡng hoặc bác sĩ đang có mặt, nói rõ thuốc gì, lúc nào, ai đưa, rồi giữ lại vỏ thuốc, cốc thuốc hoặc chai truyền. Ở bên người bệnh, quan sát và báo tiếp mọi thay đổi. Đừng tự xử lý như gây nôn, cho uống thuốc khác hay rút đường truyền.
Phần lớn nghi ngờ hoá ra là thuốc đúng, chỉ khác lần trước. Nhưng nếu nhầm thật, báo càng sớm thì bác sĩ càng có nhiều lựa chọn xử trí, nên báo ngay quan trọng hơn chờ cho chắc.
Những dấu hiệu khiến người nhà nghi ngờ
Nghi nhầm thuốc thường bắt đầu từ một chi tiết nhỏ. Bảng dưới gom các chi tiết hay gặp và mức độ cần hành động.
| Điều thấy được | Có thể là | Làm gì |
|---|---|---|
| Điều dưỡng gọi một tên khác khi đưa thuốc | Nhầm người bệnh | Dừng lại, chưa cho uống, báo ngay |
| Số viên gấp đôi bình thường | Chỉnh liều hoặc phát trùng | Hỏi trước khi uống |
| Thuốc đã được bác sĩ nói dừng mà vẫn được phát | Y lệnh cũ chưa được cập nhật | Hỏi lại, nhắc lời bác sĩ đã nói |
| Truyền một chai dịch không ai nói trước | Y lệnh mới hoặc nhầm giường | Hỏi tên thuốc và ai chỉ định |
| Người bệnh có biểu hiện lạ ngay sau khi dùng thuốc | Phản ứng thuốc, có thể có hoặc không nhầm | Báo ngay, không chờ hỏi han |
Khi thuốc chưa vào người, chỉ cần hỏi lại. Khi thuốc đã vào người, hãy chuyển sang các bước dưới đây.
Các bước ngay khi nghi thuốc đã vào người
Thứ tự này áp dụng cho cả thuốc uống, tiêm và truyền. Nếu có hai người nhà, một người ở bên giường, một người đi báo.
- Nếu đang truyền mà nghi nhầm, gọi điều dưỡng tới ngay. Người nhà không tự rút kim hay tháo dây; việc khoá đường truyền để điều dưỡng làm.
- Báo điều dưỡng hoặc bác sĩ gần nhất, nói ngắn: “Bố em giường sáu vừa uống thuốc, em nghĩ là thuốc của người khác, chị kiểm giúp em ngay.”
- Giữ lại mọi thứ: vỏ vỉ, cốc thuốc còn sót viên, chai hoặc túi truyền, ống tiêm nếu điều dưỡng còn để lại. Không vứt, không rửa.
- Ghi giờ người bệnh dùng thuốc và giờ báo. Hai mốc giờ này giúp bác sĩ tính thời gian thuốc đã ngấm.
- Ở cạnh người bệnh, để ý nhịp thở, màu da, mức tỉnh táo, mẩn ngứa. Báo ngay khi có thay đổi.
- Làm theo hướng dẫn của bác sĩ: có thể là lấy máu, đo dấu hiệu sinh tồn dày hơn, dùng thuốc đối kháng hoặc chỉ theo dõi.
Gây nôn bằng cách móc họng, cho uống sữa, uống nước nhiều là những việc người nhà hay làm theo phản xạ. Với nhiều loại thuốc, các việc này không giúp gì, có khi gây sặc ở người bệnh nằm. Hãy để bác sĩ quyết định.
Nói gì cho rõ khi báo
Lúc hoảng, người nhà hay nói “bố em bị tiêm nhầm rồi” mà không kèm thông tin gì khác. Điều dưỡng cần biết bốn thứ để tra được ngay: người bệnh nào, giường nào; thuốc gì hoặc trông thế nào; dùng lúc nào; vì sao nghi. Câu mẫu đủ bốn ý: “Bà Hoa giường bốn, mười phút trước được cho uống ba viên trắng nhỏ, hôm qua bà không có thuốc này, mà lúc đưa chị gọi tên bà Hà.”
Nói bình tĩnh và cụ thể giúp khoa xử lý nhanh hơn nhiều so với nói to. Việc đánh giá ai đúng ai sai có thể để sau; lúc này ưu tiên là người bệnh.
Theo dõi gì trong những giờ tiếp theo
Tuỳ thuốc, tác dụng có thể xuất hiện ngay hoặc vài giờ sau. Bác sĩ sẽ nói cần theo dõi bao lâu; trong thời gian đó người nhà nên ở bên người bệnh.
Dấu hiệu cần báo ngay
Khó thở, thở rít, sưng môi lưỡi, nổi mẩn lan nhanh, tím tái, vã mồ hôi, tim đập rất nhanh hoặc rất chậm, ngất, co giật, lơ mơ khó gọi. Đây là các dấu hiệu nặng; báo ngay tại buồng để được cấp cứu tại chỗ.
Dấu hiệu cần để ý và kể lại
Buồn ngủ hơn thường, chóng mặt khi ngồi dậy, buồn nôn, đau bụng, đi tiểu nhiều hay ít hẳn, chảy máu chân răng, bầm tím mới. Ghi lại giờ xuất hiện để kể với bác sĩ khi khám lại.
Điều không nên làm
Không cho người bệnh ăn uống hay dùng thêm thuốc mang từ nhà để “giải” thuốc. Không đưa người bệnh đi lại nhiều nếu đang chóng mặt, vì nguy cơ ngã tăng.
Sau khi người bệnh đã ổn
Được biết chuyện gì đã xảy ra. Người bệnh và gia đình có quyền được giải thích thuốc đó là gì, có ảnh hưởng gì và khoa xử trí thế nào. Hỏi bác sĩ điều trị một cách bình tĩnh khi tình hình đã ổn.
Ghi lại để không quên. Ngày giờ, tên thuốc nếu biết, người đã giải thích, các xét nghiệm đã làm. Thông tin này hữu ích cho lần khám sau và nếu cần phản ánh chính thức.
Phản ánh đúng kênh nếu thấy cần. Bệnh viện có quy trình báo cáo sự cố để tìm nguyên nhân hệ thống, không chỉ để tìm người có lỗi. Cách phản ánh có ích có trong bài phản ánh sai sót trong bệnh viện.
Tiếp tục hỏi trước mỗi lần dùng thuốc. Sau một lần nhầm, người nhà thường mất lòng tin và muốn kiểm mọi thứ. Kiểm là đúng, nhưng kiểm bằng câu hỏi ngắn; xem cách hỏi trong bài thuốc hôm nay khác hôm qua.
Vì sao người nhà hay là người phát hiện đầu tiên
Điều này không có nghĩa người nhà phải canh từng viên thuốc như thanh tra. Chỉ là người nhà có những thông tin mà hệ thống không có.
Người nhà biết thói quen thuốc của người bệnh
Người nhà nhớ ông thường uống mấy viên, viên nào màu gì, uống lúc nào. Khi một chi tiết lệch đi, người nhà thấy trước cả điều dưỡng, vì điều dưỡng phụ trách nhiều người bệnh cùng lúc và đổi ca mỗi ngày.
Người nhà nghe được những gì bác sĩ nói lúc đi buồng
Bác sĩ nói sáng nay “ngưng thuốc lợi tiểu”, chiều lại thấy viên đó trong cốc thuốc. Có thể y lệnh đã đổi lại, có thể lời dặn chưa được ghi. Câu hỏi của người nhà giúp hai đầu khớp nhau.
Người nhà thấy phản ứng sớm nhất
Người bệnh hơi ngứa, hơi khó thở, lơ mơ hơn mọi khi: người ngồi cạnh giường cả ngày nhận ra trước. Báo sớm một thay đổi nhỏ có giá trị hơn báo muộn một thay đổi lớn.
Những gì không cần làm
Không cần quay phim, chụp ảnh nhân viên y tế trong lúc họ đang xử trí người bệnh; việc đó làm chậm cấp cứu và gây căng thẳng không cần thiết. Nếu muốn lưu lại, chụp vỏ thuốc, chai truyền là đủ. Không cần đăng lên mạng xã hội khi chưa rõ chuyện gì đã xảy ra; nhiều trường hợp hoá ra thuốc đúng, chỉ là thay đổi chưa được báo trước.
Cũng không cần lập tức đòi chuyển viện. Người bệnh vừa dùng nhầm thuốc thường cần được theo dõi tại chỗ, nơi có hồ sơ và thuốc xử trí; di chuyển lúc này có khi rủi ro hơn.
Nếu đã về nhà mới phát hiện
Có khi về nhà mới thấy túi thuốc mang về có thuốc lạ, hoặc tên trên túi không phải người bệnh. Chưa dùng thì đừng dùng, gọi lại khoa đã điều trị theo số trên giấy ra viện để hỏi. Đã dùng mà người bệnh có dấu hiệu nặng như khó thở, sưng mặt họng, ngất, co giật, lơ mơ thì gọi cấp cứu 115, mang theo túi thuốc, đơn thuốc và giấy ra viện.
Câu hỏi thường gặp
Nghi người bệnh uống nhầm thuốc trong viện thì báo ai trước?
Báo ngay điều dưỡng hoặc bác sĩ gần nhất trong khoa, không cần tìm đúng người đã phát thuốc. Nói rõ người bệnh, thuốc gì, lúc nào và vì sao nghi để họ tra được ngay.
Có nên gây nôn khi nghi uống nhầm thuốc không?
Không nên tự gây nôn. Với nhiều thuốc việc này không giúp gì, và người bệnh nằm có thể bị sặc. Hãy báo bác sĩ, giữ vỏ thuốc và để bác sĩ quyết định cách xử trí.
Vì sao phải giữ lại vỏ thuốc và chai truyền?
Để bác sĩ biết chính xác thuốc gì và lượng bao nhiêu đã vào người, từ đó chọn cách theo dõi hay xử trí phù hợp. Vỏ thuốc cũng giúp khoa tìm ra sai sót xảy ra ở bước nào.
Sau khi bị nhầm thuốc có được biết rõ sự việc không?
Có. Người bệnh và gia đình có quyền được bác sĩ giải thích thuốc đã dùng là gì, ảnh hưởng ra sao và đã xử trí thế nào. Nên hỏi khi người bệnh đã ổn định.
Nhầm thuốc có phải lúc nào cũng nguy hiểm không?
Không phải lúc nào cũng vậy; mức độ tuỳ thuốc, lượng và tình trạng người bệnh. Nhưng chỉ bác sĩ mới đánh giá được, nên luôn báo ngay thay vì tự đoán là không sao.