Điều dưỡng hỏi họ tên và năm sinh để chắc chắn đang đứng trước đúng người bệnh của y lệnh đó, trước khi cho thuốc, lấy máu, truyền dịch hay đưa đi chụp. Hỏi lại dù đã quen mặt là cố ý: trí nhớ và số giường đều có thể sai, câu trả lời của chính người bệnh thì khó sai hơn.
Nhiều người bệnh thấy phiền khi một ngày bị hỏi tên năm sáu lần. Hiểu lý do giúp trả lời nhanh, đủ, và biết khi nào chính mình nên hỏi ngược lại.
Nhầm người bệnh xảy ra thế nào
Trong một buồng bệnh có thể có hai người cùng họ Nguyễn, cùng tên Lan, tuổi xêm xêm. Người bệnh đổi giường giữa ngày vì chuyển buồng. Một khay thuốc được chuẩn bị theo số giường, nhưng giường đó vừa có người mới vào. Mỗi chuyện riêng lẻ đều nhỏ, ghép lại là đủ để một mũi tiêm tới nhầm người.
Nhầm người bệnh không chỉ là nhầm thuốc. Ống máu dán nhầm tên làm kết quả của người này nằm trong hồ sơ người kia, và bác sĩ có thể điều trị dựa trên một kết quả không thuộc về bệnh nhân mình. Người bệnh bị đưa nhầm đi làm thủ thuật, nhầm suất ăn kiêng, nhầm túi máu là những sự cố mà các bệnh viện đều cố phòng bằng cùng một bước: xác định đúng người trước mọi việc.
Hai yếu tố nhận dạng, không dùng số giường
Theo thực hành an toàn người bệnh được áp dụng rộng rãi, điều dưỡng đối chiếu ít nhất hai yếu tố nhận dạng. Số giường, số buồng không được tính là yếu tố nhận dạng.
| Yếu tố | Dùng được không | Vì sao |
|---|---|---|
| Họ và tên đầy đủ | Có | Gắn với người, không đổi khi chuyển giường |
| Năm sinh hoặc ngày sinh | Có | Phân biệt hai người trùng tên |
| Mã người bệnh, mã hồ sơ | Có, tuỳ bệnh viện | Duy nhất cho mỗi lần vào viện |
| Số giường, số buồng | Không | Người bệnh có thể đổi giường trong ngày |
| Nhớ mặt | Không | Ca trực đông, người bệnh mới vào, dễ nhầm |
| Chẩn đoán | Không | Nhiều người cùng bệnh trong một khoa |
Điều dưỡng sẽ so câu trả lời với vòng đeo tay và với phiếu thuốc hoặc nhãn ống máu. Ba thứ khớp nhau mới làm tiếp. Cách đọc vòng đeo tay có trong bài vòng đeo tay người bệnh.
Vì sao phải hỏi mở chứ không hỏi “bác là bác Hoa phải không”
Có thể để ý điều dưỡng nói “bác cho cháu biết họ tên đầy đủ” thay vì “bác là bác Hoa đúng không”. Câu hỏi có sẵn đáp án dễ nhận câu “ừ” của một người đang mệt, nghễnh ngãng hoặc lơ mơ. Người bệnh lớn tuổi nghe không rõ cũng hay gật cho xong. Câu hỏi mở buộc người bệnh tự nói tên, nên nếu nhầm sẽ lộ ra ngay.
Vì lý do đó, người nhà đừng trả lời hộ khi người bệnh còn tự nói được. Nếu người bệnh không nói được, người nhà trả lời nhưng nên nói đủ: “Đây là bà Trần Thị Hoa, sinh năm bốn mươi tám”, và điều dưỡng vẫn sẽ đối chiếu với vòng đeo tay.
Những lúc nào sẽ bị hỏi
Câu hỏi họ tên, năm sinh lặp lại ở mọi điểm mà một y lệnh chạm tới người bệnh. Danh sách dưới là những lúc thường gặp trong một ngày nằm viện:
- Mỗi lần phát thuốc uống, kể cả khi điều dưỡng đó vừa phát thuốc cho bạn buổi sáng.
- Trước khi tiêm, trước khi nối một chai dịch truyền mới.
- Trước khi lấy máu, lấy nước tiểu, và lúc dán nhãn ống mẫu ngay cạnh giường.
- Trước khi truyền máu: thường hỏi kỹ hơn, có khi hai nhân viên cùng kiểm.
- Khi được đưa đi chụp chiếu, nội soi, làm thủ thuật, và lại hỏi khi tới nơi.
- Khi chuyển khoa, nhận bàn giao giữa hai ca trực.
- Khi phát suất ăn bệnh lý có chế độ riêng.
Bị hỏi nhiều lần trong ngày là dấu hiệu khoa đang làm đúng quy trình, không phải dấu hiệu họ không nhớ bạn.
Người bệnh và người nhà giúp được gì
Trả lời đủ và rõ. Nói cả họ, tên đệm, tên và năm sinh. Chỉ nói “Lan” là chưa đủ để phân biệt.
Báo khi tên trên vòng tay bị sai. Sai một chữ, sai năm sinh, mất dấu tiếng Việt khiến tên trùng người khác đều cần báo để in lại.
Nói khi có người trùng tên. Nếu biết trong buồng có người trùng họ tên hoặc tên gần giống, hãy báo điều dưỡng phụ trách. Họ có thể ghi chú cảnh báo trùng tên trong hồ sơ.
Hỏi ngược lại khi điều dưỡng quên hỏi. Câu nói mẫu: “Chị chưa hỏi tên bà em, đây là bà Hoa giường bốn ạ.” Câu này nhắc khéo mà không trách móc.
Không đổi giường tự ý. Thấy giường cạnh cửa sổ trống mà dọn sang là khiến khay thuốc, suất ăn theo giường bị lệch. Muốn đổi giường, hỏi điều dưỡng trước.
Những thời điểm dễ nhầm nhất
Nhầm người bệnh hiếm khi xảy ra vào lúc khoa yên tĩnh. Nó tập trung ở vài thời điểm có chung đặc điểm: đông người, gấp, hoặc thông tin vừa thay đổi.
Đổi ca trực và giờ cao điểm buổi sáng
Khoảng thời gian bàn giao ca, khi một điều dưỡng phải phát thuốc cho nhiều buồng liền, là lúc áp lực thời gian lớn nhất. Người nhà nên tỉnh táo hơn vào giờ này, để ý xem điều dưỡng có hỏi tên trước khi đưa thuốc không.
Người bệnh mới chuyển tới hoặc vừa đổi giường
Khay thuốc, phiếu theo dõi, suất ăn đều có thể còn gắn với chỗ cũ trong vài giờ đầu. Trong ngày chuyển, người nhà nên chủ động nói với điều dưỡng nhận: “Bố em mới chuyển từ buồng ba sang, giường sáu.”
Lấy mẫu xét nghiệm hàng loạt
Buổi sáng sớm, nhiều ống máu được lấy liên tục cho cả buồng. Nhãn ống phải được dán ngay cạnh giường sau khi xác định người bệnh, không dán sẵn hàng loạt từ trước. Nếu thấy ống đã dán nhãn từ xe đẩy, người nhà có thể nhờ điều dưỡng đọc tên trên nhãn trước khi lấy máu.
Người bệnh ngủ, lơ mơ hoặc không nghe rõ
Người bệnh ngủ được đánh thức để hỏi tên là bình thường. Nếu người bệnh nghễnh ngãng, người nhà có thể nhắc điều dưỡng nói to, chậm và kiểm vòng tay kỹ hơn, thay vì trả lời hộ một câu “vâng”.
Những gì không cần lo
Không cần mang chứng minh thư ra mỗi lần bị hỏi; vòng đeo tay đã thay chức năng đó trong viện. Không cần ghi tên lên chai nước, khăn của người bệnh để phòng nhầm thuốc, vì nhầm thuốc được chặn ở bước đối chiếu chứ không phải ở đồ dùng cá nhân.
Cũng không nên khó chịu với sinh viên điều dưỡng khi họ hỏi chậm và kỹ hơn. Họ đang tập đúng thói quen mà một điều dưỡng giỏi sẽ giữ suốt đời nghề.
Người bệnh nằm lâu ngày đôi khi đùa “hỏi mãi thuộc rồi”. Câu đùa vô hại, nhưng đừng để nó thành lý do cho điều dưỡng bỏ bước hỏi. Cách trả lời nhanh nhất là nói một hơi đủ họ tên và năm sinh, mất chưa tới năm giây.
Khi nghi đã bị nhầm người
Nếu người bệnh vừa nhận một thuốc lạ và sau đó nhận ra điều dưỡng chưa hỏi tên, hoặc nghe họ gọi một cái tên khác, hãy báo ngay điều dưỡng hoặc bác sĩ trực. Nói rõ giờ, thuốc gì nếu biết, ai thực hiện. Các bước tiếp theo xem trong bài nghi nhầm thuốc trong viện.
Nếu người bệnh có dấu hiệu bất thường như khó thở, nổi mẩn khắp người, tụt huyết áp, lơ mơ, báo ngay tại buồng bệnh để được cấp cứu tại chỗ. Sau khi đã ra viện mà có các dấu hiệu nặng này, gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Điều dưỡng quen mặt rồi sao vẫn hỏi tên mỗi lần?
Vì nhận dạng bằng trí nhớ dễ sai khi khoa đông, người bệnh đổi giường hoặc có người trùng tên. Hỏi tên và năm sinh rồi so với vòng tay là quy trình chuẩn, áp dụng cho mọi người bệnh mỗi lần.
Người bệnh không nói được thì xác định bằng cách nào?
Điều dưỡng đối chiếu vòng đeo tay với phiếu thuốc hoặc nhãn mẫu, có thể hỏi thêm người nhà. Vì vậy vòng đeo tay của người bệnh hôn mê, lú lẫn phải luôn đeo và đọc rõ.
Trong phòng có người trùng tên thì nên làm gì?
Báo điều dưỡng phụ trách để họ ghi cảnh báo trùng tên. Khi trả lời, luôn nói đủ họ tên và năm sinh, và chú ý khi gọi tên ở buồng bệnh hay ở phòng chụp chiếu.
Người nhà có được trả lời họ tên thay người bệnh không?
Chỉ nên trả lời thay khi người bệnh không tự nói được. Nếu người bệnh còn tỉnh, để họ tự trả lời, vì câu trả lời của chính người bệnh là yếu tố nhận dạng đáng tin nhất.
Có nên nói số giường khi điều dưỡng hỏi tên không?
Có thể nói thêm, nhưng số giường không thay được họ tên và năm sinh. Người bệnh có thể đổi giường trong ngày nên số giường không được dùng làm yếu tố nhận dạng.