YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh thuốc

Chữ viết tắt hay gặp trong y lệnh thuốc và cách hiểu cho đúng

TM, TB, TDD, TTM, x2 l/ng, PRN, STAT… là những chữ viết tắt hay gặp trên tờ điều trị. Bài giải nghĩa từng nhóm và chỉ ra chữ viết tắt dễ gây nhầm thuốc.

Chữ viết tắt hay gặp trong y lệnh thuốc và cách hiểu cho đúng

Chữ viết tắt trong y lệnh thuốc chia thành bốn nhóm: đường dùng (TM là tiêm tĩnh mạch, TB là tiêm bắp, TDD là tiêm dưới da, TTM là truyền tĩnh mạch), số lần và buổi dùng, đơn vị đo, và một số chữ gốc Latin như PRN nghĩa là khi cần, STAT nghĩa là dùng ngay.

Phần lớn chữ viết tắt không khó, cái khó là cùng một ký hiệu có thể hiểu hai cách tuỳ người viết. Bài này giải nghĩa từng nhóm, rồi chỉ ra những chữ viết tắt mà nhiều tổ chức an toàn người bệnh khuyên không nên dùng vì dễ gây nhầm.

Nhóm 1: chữ viết tắt chỉ đường dùng

Đây là nhóm gặp nhiều nhất, vì dòng thuốc nào cũng phải có đường dùng. Các bệnh viện Việt Nam dùng song song chữ viết tắt tiếng Việt và tiếng Anh:

Viết tắtNghĩaGhi chú khi đọc
TMTiêm tĩnh mạchTiêm thẳng vào tĩnh mạch, thường qua kim luồn đã đặt sẵn
TTMTruyền tĩnh mạchThuốc pha vào chai, túi dịch, chảy từ từ; khác TM ở thời gian đưa thuốc
TBTiêm bắpTiêm vào cơ, thường ở mông hoặc đùi, cánh tay
TDDTiêm dưới daTiêm vào lớp mỡ dưới da, hay gặp ở bụng, mặt ngoài cánh tay
IV, IM, SCTương ứng tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới daGốc tiếng Anh, gặp ở bệnh viện dùng bệnh án điện tử
PO hoặc “u”UốngCó nơi chỉ ghi “uống”, có nơi ghi tắt
SLNgậm dưới lưỡiKhông nuốt, để thuốc tan dưới lưỡi
KDKhí dungThuốc được phun thành hạt sương để hít qua mặt nạ

Một cặp dễ lẫn là TM và TTM. Tiêm tĩnh mạch đưa thuốc vào trong vài phút; truyền tĩnh mạch đưa thuốc trong thời gian dài hơn nhiều. Có thuốc chỉ được truyền, không được tiêm nhanh. Vì vậy khi chữ viết tay khó phân biệt có hai chữ T hay một, điều dưỡng phải hỏi lại bác sĩ.

Nhóm 2: số lần và buổi dùng

Cách ghi số lần dùng không thống nhất giữa các nơi. Những dạng hay gặp:

Cách ghiNghĩa
x 2 l/ng hoặc 2 lần/ngàyDùng hai lần trong một ngày
S – C hoặc sáng – chiềuDùng buổi sáng và buổi chiều
S – Tr – C – TSáng – trưa – chiều – tối; viết vội thì Tr và T dễ lẫn, thấy một chữ T đứng riêng phải hỏi là trưa hay tối
8h – 16h – 24hDùng theo giờ cố định, cách đều nhau trong ngày
q8h, q12hGốc Latin – Anh: cứ mỗi tám giờ, mỗi mười hai giờ một lần
bid, tid, qidGốc Latin: hai, ba, bốn lần mỗi ngày
hsTrước khi đi ngủ
ac, pcTrước ăn, sau ăn

Chữ T đứng riêng là ví dụ rõ nhất cho việc cùng một ký hiệu mà hai người đọc hai cách. Mỗi khoa thường có quy ước riêng. Sinh viên mới đến khoa nên hỏi điều dưỡng trưởng quy ước của khoa ngay từ ngày đầu. Cách bệnh viện xếp giờ cụ thể cho từng buổi được giải thích trong bài giờ dùng thuốc trong bệnh viện.

Nhóm 3: đơn vị đo và dạng thuốc

Nhóm này ít gặp hơn với người nhà nhưng lại là nơi sai lệch gây hậu quả lớn nhất, vì nhầm đơn vị là nhầm gấp nhiều lần.

Đơn vị khối lượng và thể tích

mg là miligam, mcg hoặc µg là microgam, g là gam, ml là mililit. Microgam nhỏ hơn miligam một nghìn lần, nên đọc nhầm µg thành mg là sai lệch rất lớn. Vì chữ µ viết tay dễ nhìn thành chữ m, nhiều nơi khuyến khích viết đầy đủ “mcg” hoặc “microgam”.

Đơn vị hoạt tính

Một số thuốc tính bằng đơn vị hoạt tính chứ không bằng khối lượng, ví dụ một số hormone và thuốc chống đông. Nếu viết tắt chữ “đơn vị” thành chữ U, nét chữ U viết tay có thể bị đọc thành số 0 hoặc số 4, làm con số tăng gấp nhiều lần. Đây là lý do nhiều hướng dẫn an toàn khuyên viết đầy đủ chữ “đơn vị”.

Dạng thuốc

v là viên, ô là ống, l là lọ, g có khi là gói, có khi là gam. Chính chữ “g” cho thấy viết tắt dạng thuốc có thể gây nhầm, nên khi một con số đứng trước “g” mà không rõ là gói hay gam, cần hỏi lại. Những chữ như “nang” (viên nang), “cốm”, “siro”, “hỗn dịch” thường được viết đủ.

Nhóm 4: chữ gốc Latin và chữ chỉ điều kiện

PRN. Viết tắt của cụm Latin nghĩa là “khi cần”. Thuốc ghi PRN không dùng đều theo giờ mà dùng khi người bệnh có triệu chứng được nêu kèm, như đau, sốt, khó ngủ, buồn nôn.

STAT. Nghĩa là dùng ngay, một lần. Y lệnh STAT thường gặp trong tình huống cấp, điều dưỡng ưu tiên thực hiện trước các việc thường quy.

“Khi sốt”, “khi đau”. Cách ghi tiếng Việt tương đương PRN, nhưng rõ hơn vì đã nêu luôn điều kiện. Y lệnh tốt thường ghi thêm khoảng cách tối thiểu giữa hai lần và số lần tối đa trong ngày.

“Ngày thứ…”, “N1, N2”. Số thứ tự ngày dùng thuốc, hay gặp ở kháng sinh và một số nhóm thuốc theo quy định của Bộ Y tế. Ý nghĩa được giải thích trong bài y lệnh ghi ngày dùng thuốc thứ mấy.

“Ngừng”, “dừng”, gạch ngang tên thuốc. Cách bác sĩ ghi thuốc không dùng nữa. Mỗi bệnh viện có quy ước cách gạch và ghi chú riêng.

Những chữ viết tắt dễ gây nhầm cần cảnh giác

Danh sách dưới đây gom những kiểu viết tắt mà các tài liệu an toàn người bệnh quốc tế và nhiều bệnh viện trong nước khuyên tránh. Gặp chúng trên tờ điều trị không có nghĩa là sai, nhưng là chỗ cần đọc chậm và xác nhận:

  • U hoặc IU thay cho “đơn vị”: dễ đọc thành số 0, số 4 hoặc số 10.
  • qd và qid: một lần mỗi ngày và bốn lần mỗi ngày, chỉ khác nhau một chữ i.
  • µg: dễ đọc thành mg, chênh nhau một nghìn lần.
  • Số 0 đứng sau dấu phẩy mà không cần thiết, ví dụ viết thêm “,0” sau số nguyên: nếu dấu phẩy mờ, số bị đọc to lên mười lần.
  • Thiếu số 0 đứng trước dấu phẩy với số nhỏ hơn một: dấu phẩy mờ thì con số bị đọc thành số nguyên.
  • Viết tắt tên thuốc bằng vài chữ cái đầu: hai thuốc khác nhau có thể cùng chữ đầu.
  • Chữ “g” không rõ là gói hay gam.

Hai điểm về số 0 là quy tắc phổ biến trong đào tạo điều dưỡng: không thêm số 0 thừa phía sau, luôn có số 0 phía trước khi con số nhỏ hơn một. Quy tắc này giúp con số không bị đọc sai dù chữ viết tay hay bản in mờ.

Gặp chữ viết tắt lạ: điều dưỡng xử lý thế nào

Đây là trình tự thường được dạy, áp dụng cho cả điều dưỡng mới ra trường:

  1. Không đoán nghĩa, kể cả khi ngữ cảnh có vẻ rõ.
  2. Hỏi điều dưỡng có kinh nghiệm trong ca xem đó có phải quy ước của khoa không.
  3. Nếu vẫn không chắc, liên hệ bác sĩ ra y lệnh để xác nhận.
  4. Đề nghị bác sĩ ghi lại rõ trên tờ điều trị hoặc sửa trong bệnh án điện tử, không chỉ nói miệng.
  5. Ghi nhận việc đã xác nhận vào phiếu chăm sóc theo quy định của khoa.

Bước thứ tư quan trọng vì ca sau sẽ gặp lại đúng chữ đó. Nếu chỉ hỏi miệng rồi làm, điều dưỡng ca sau lại phải hỏi lại, hoặc tệ hơn là đoán.

Người nhà có cần thuộc những chữ này không

Không cần thuộc hết. Biết bốn chữ TM, TB, TDD, TTM và hiểu thuốc ghi “khi cần” không phải thuốc dùng đều đã đủ để theo kịp khi điều dưỡng giải thích. Phần còn lại là việc của người trong nghề.

Điều người nhà nên làm là ghi lại tên thuốc bằng chữ đầy đủ khi được đọc cho nghe, không chép theo chữ viết tắt. Khi ra viện, đơn thuốc mang về nhà phải được ghi rõ ràng bằng chữ dễ hiểu; nếu đơn còn chữ viết tắt mà không hiểu, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi rời viện. Cách đọc trọn vẹn một dòng y lệnh có trong bài đọc một dòng y lệnh thuốc trên tờ điều trị.

Nếu người bệnh có phản ứng lạ sau khi được tiêm hoặc uống thuốc như ngứa, nổi mẩn, khó thở, sưng môi, tím tái, bấm chuông gọi điều dưỡng ngay, không chờ đến lượt đi buồng.

Câu hỏi thường gặp

TM, TB, TDD trong y lệnh là gì?

TM là tiêm tĩnh mạch, TB là tiêm bắp, TDD là tiêm dưới da. Đây là ba đường tiêm hay gặp nhất trên tờ điều trị; đường nào do bác sĩ chỉ định tuỳ loại thuốc và tình trạng người bệnh.

TTM khác TM thế nào?

TTM là truyền tĩnh mạch, thuốc pha vào chai hoặc túi dịch rồi chảy từ từ. TM là tiêm tĩnh mạch, đưa thuốc vào trong thời gian ngắn. Có thuốc chỉ được truyền, không được tiêm nhanh.

PRN trên tờ điều trị nghĩa là gì?

PRN nghĩa là khi cần. Thuốc ghi PRN không dùng đều theo giờ mà chỉ dùng khi người bệnh có triệu chứng được nêu kèm, và thường có khoảng cách tối thiểu giữa hai lần.

STAT nghĩa là gì?

STAT nghĩa là dùng ngay, thường là một lần duy nhất. Đây là y lệnh ưu tiên, điều dưỡng thực hiện trước các việc thường quy khác trong buồng bệnh.

Vì sao không nên viết tắt chữ đơn vị thành U?

Chữ U viết tay dễ bị đọc thành số 0 hoặc số 4, làm con số tăng lên nhiều lần. Vì thế nhiều hướng dẫn an toàn dùng thuốc khuyên viết đầy đủ chữ đơn vị.

Chữ T trong y lệnh sáng, T, chiều là trưa hay tối?

Tuỳ quy ước từng khoa: có nơi T là tối, có nơi dùng Tr cho trưa và T cho tối. Không chắc thì hỏi điều dưỡng phụ trách để biết giờ dùng cụ thể của thuốc đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283