Chữ chỉ thời điểm dùng thuốc: trước ăn, sau ăn, lúc đói, trước ngủ
Những chữ cho biết thuốc dùng trước, trong hay sau bữa ăn, lúc bụng đói hay trước khi ngủ, kể cả các chữ gốc La-tinh a.c, p.c, h.s đôi khi gặp.
Chữ hay gặp
- Trước ăn (a.c): dùng trước bữa ăn; trước bao lâu thì tuỳ thuốc, thường được ghi rõ trên đơn.
- Sau ăn (p.c): dùng sau khi ăn xong, lúc bụng còn thức ăn.
- Trong bữa ăn: dùng cùng lúc với thức ăn.
- Lúc đói, xa bữa ăn: dùng khi dạ dày trống.
- Trước khi ngủ (h.s): dùng vào buổi tối trước lúc đi ngủ.
- Sáng sớm khi mới dậy: dùng trước mọi thứ khác trong ngày.
- Nhịn ăn, nhịn ăn uống (có nơi viết NPO): không ăn uống gì qua miệng cho tới khi có y lệnh mới.
Dễ nhầm
- «Sau ăn» với «lúc no»: gần nhau, nhưng «sau ăn 2 giờ» lại thường mang nghĩa lúc dạ dày đã vơi. Thấy kèm số giờ thì hỏi lại ý người kê.
- «Trước ăn» không có nghĩa là thay bữa ăn: dùng thuốc xong vẫn phải ăn, nhất là với người có bệnh tiểu đường.
- «Nhịn ăn» trước xét nghiệm hay thủ thuật có thể vẫn cho uống nước lọc hoặc không; mỗi y lệnh một khác.
Điều nên hỏi lại
- Trước ăn là trước bao lâu, sau ăn là sau bao lâu?
- Hôm bỏ bữa hoặc ăn rất ít thì có dùng thuốc đó không?
- Thuốc này có cần tránh dùng cùng sữa, trà, cà phê hay thuốc khác không?
Tra loại khác
Cách dùng
- Chọn nhóm gần nhất với chỗ bạn đang đọc: đường dùng thuốc, số lần và giờ, bữa ăn, dạng thuốc, theo dõi chăm sóc hay xét nghiệm.
- Dò chữ viết tắt trong danh sách; chú ý phần «Dễ nhầm» tô nền ở mỗi nhóm.
- Chép lại những chữ vẫn chưa hiểu để hỏi điều dưỡng, bác sĩ hoặc dược sĩ ở lần gặp gần nhất.
Hỏi đáp
Vì sao cùng một chữ mà mỗi bệnh viện hiểu một khác?
Phần lớn chữ viết tắt là thói quen nghề nghiệp, không phải một bảng thống nhất cho mọi nơi. Vì vậy cùng hai chữ cái có thể mang nghĩa khác nhau tuỳ khoa và tuỳ ngữ cảnh. Nghĩa đúng là nghĩa người viết y lệnh muốn nói, nên khi phân vân hãy hỏi chính khoa phòng đó.
Đọc hiểu y lệnh rồi thì người nhà có tự làm theo được không?
Hiểu để phối hợp và để hỏi cho đúng, không phải để tự thực hiện. Việc cho thuốc tiêm truyền, chỉnh máy, rút ống là của nhân viên y tế. Với thuốc uống tại nhà, hãy làm theo đơn và lời dặn; chữ nào chưa rõ thì hỏi dược sĩ trước khi dùng.
Chữ viết tay trên đơn không đọc được thì làm sao?
Đừng đoán. Hỏi lại ngay tại quầy phát thuốc hoặc nhờ dược sĩ đọc và ghi lại cho rõ tên thuốc, số lần dùng trong ngày và thời điểm dùng. Đoán sai một chữ số hay một đơn vị có thể thành dùng sai thuốc.
Công cụ có cho biết liều thuốc không?
Không. Trang chỉ giải nghĩa chữ viết tắt. Liều, tốc độ truyền và thời gian dùng của từng người do bác sĩ quyết định theo bệnh, cân nặng và chức năng gan thận, nên không có con số chung nào để tra.