YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh thuốc

Y lệnh thuốc ghi “khi cần”, “khi đau”, “khi sốt”: ai quyết định lúc nào là cần

Thuốc ghi “khi cần” chỉ dùng khi điều kiện bác sĩ nêu xảy ra. Điều dưỡng đánh giá người bệnh rồi mới cho dùng, người nhà có vai trò báo đúng lúc và báo đủ.

Y lệnh thuốc ghi “khi cần”, “khi đau”, “khi sốt”: ai quyết định lúc nào là cần

Thuốc ghi “khi cần”, “khi đau”, “khi sốt” không dùng đều theo giờ. Bác sĩ đặt sẵn điều kiện và giới hạn, còn quyết định lúc nào cho dùng thuộc về điều dưỡng sau khi đã đánh giá người bệnh. Người nhà không tự quyết, nhưng có vai trò báo đúng lúc và báo đủ thông tin.

Hiểu đúng loại y lệnh này giúp tránh hai kiểu sai ngược nhau: đòi thuốc đều đặn mỗi buổi dù không có triệu chứng, hoặc chịu đau, chịu sốt mà không báo vì nghĩ phải chờ đến giờ phát thuốc.

Vì sao bác sĩ ghi thuốc theo điều kiện chứ không theo giờ

Có những triệu chứng lúc có lúc không: cơn đau sau mổ, sốt dao động, mất ngủ, buồn nôn, táo bón. Cho thuốc đều đặn khi người bệnh không có triệu chứng là dùng thuốc thừa, tăng nguy cơ tác dụng phụ. Chờ đến lượt bác sĩ đi buồng mới cho thuốc lại để người bệnh chịu đựng không cần thiết.

Y lệnh theo điều kiện giải quyết cả hai vấn đề: bác sĩ quyết định trước loại thuốc, đường dùng và giới hạn an toàn; điều dưỡng có mặt bên giường quyết định thời điểm. Điều này chỉ áp dụng cho những thuốc và tình huống bác sĩ đã lường trước. Triệu chứng mới, khác với điều kiện đã ghi, vẫn phải báo bác sĩ.

Có trường hợp ngược lại: thuốc giảm đau được ghi theo giờ cố định, không phải khi cần, vì bác sĩ muốn giữ cơn đau ở mức thấp liên tục, nhất là những ngày đầu sau mổ. Khi đó không nên chờ đau mới báo; thuốc sẽ được dùng đúng giờ dù lúc đó người bệnh đang thấy dễ chịu.

Một y lệnh “khi cần” đầy đủ gồm những gì

Một dòng y lệnh theo điều kiện được coi là rõ ràng khi có đủ các phần sau. Ví dụ ở dạng khuôn:

PhầnÝ nghĩaDạng khuôn
Tên thuốc, đường dùngThuốc gì, dùng bằng cách nào[Tên hoạt chất] – uống hoặc truyền
Điều kiệnTriệu chứng hoặc mức đo cụ thểkhi nhiệt độ từ [mức] trở lên; khi đau từ [điểm] trở lên
Khoảng cách tối thiểuHai lần dùng phải cách nhau ít nhất bao lâucách nhau ít nhất [số] giờ
Số lần tối đaTrong một ngày không dùng quá bao nhiêu lầnkhông quá [số] lần/ngày
Việc kèm theoCần làm gì thêm hoặc báo khi nàobáo bác sĩ nếu không đỡ sau [thời gian]

Nếu dòng y lệnh chỉ ghi “khi sốt” mà không có mức nhiệt, không có khoảng cách giữa hai lần, điều dưỡng cần hỏi bác sĩ cho rõ trước khi thực hiện. Đây không phải chuyện bắt bẻ chữ nghĩa: thiếu khoảng cách tối thiểu là có thể dùng thuốc chồng liều mà không ai nhận ra.

Điều dưỡng quyết định dùng thuốc “khi cần” theo trình tự nào

Khi người bệnh hoặc người nhà báo có triệu chứng, quy trình chung ở hầu hết các khoa như sau:

  1. Đến giường, hỏi và quan sát triệu chứng: đau ở đâu, đau thế nào, sốt từ lúc nào, có kèm rét run, khó thở hay không.
  2. Đo những chỉ số liên quan: nhiệt độ khi sốt, mạch và huyết áp khi đau nhiều hoặc mệt, điểm đau theo thang khoa đang dùng.
  3. Đối chiếu với điều kiện trong y lệnh: triệu chứng có đúng loại và đạt mức bác sĩ ghi không.
  4. Xem lần dùng gần nhất trong phiếu theo dõi: đã đủ khoảng cách tối thiểu chưa, trong ngày đã dùng mấy lần.
  5. Nếu đủ điều kiện, cho dùng thuốc và ghi giờ dùng, lý do dùng vào phiếu chăm sóc.
  6. Quay lại đánh giá sau một khoảng thời gian để xem triệu chứng có giảm không, ghi kết quả.
  7. Nếu không đủ điều kiện, hoặc triệu chứng khác thường, hoặc thuốc không hiệu quả, báo bác sĩ.

Bước thứ sáu thường bị bỏ sót khi khoa đông việc, nhưng chính kết quả đánh giá lại giúp bác sĩ biết thuốc có đủ tác dụng không để điều chỉnh y lệnh ngày hôm sau.

Thang điểm đau và mức nhiệt: căn cứ để quyết định

Điều kiện trong y lệnh thường được ghi bằng một con số đo được, để quyết định của điều dưỡng có căn cứ và người khác kiểm lại được.

Thang điểm đau

Nhiều khoa dùng thang từ 0 đến 10: 0 là không đau, 10 là đau nhất có thể tưởng tượng. Điều dưỡng sẽ hỏi “Nếu 0 là không đau, 10 là đau nhất, bây giờ bác thấy khoảng bao nhiêu?”. Với trẻ nhỏ hoặc người khó nói, có thang hình khuôn mặt hoặc thang quan sát nét mặt, cử động. Y lệnh thường đặt ngưỡng điểm đau để dùng thuốc; mức cụ thể do bác sĩ quyết định cho từng người.

Người nhà có thể giúp bằng cách báo những gì mình thấy: người bệnh nằm co, không dám trở mình, nhăn mặt khi ho, không ngủ được. Đó là thông tin quý với người bệnh lớn tuổi hay ngại kêu.

Mức nhiệt

Theo sách giáo khoa, nhiệt độ cơ thể bình thường đo ở nách vào khoảng 36 đến 37 độ C (tham khảo), và cách đo ở nách, miệng, tai hay trán cho kết quả hơi khác nhau. Mức nhiệt để dùng thuốc hạ sốt do bác sĩ ghi trong y lệnh, phụ thuộc bệnh và người bệnh. Vì vậy cùng một con số, người này được dùng thuốc, người kia chỉ cần chườm ấm và theo dõi.

Người nhà tự đo bằng nhiệt kế riêng nên báo kèm cách đo, ví dụ “em đo ở trán được bao nhiêu”, để điều dưỡng biết có cần đo lại bằng nhiệt kế của khoa không.

Những hiểu lầm thường gặp ở người nhà

“Thuốc có trên tờ điều trị thì phải được phát mỗi buổi.” Không đúng với thuốc theo điều kiện. Không có triệu chứng thì không dùng, đó là đúng y lệnh chứ không phải bị bỏ sót.

“Mới uống thuốc hạ sốt mà vẫn sốt, xin thêm liều.” Thuốc cần thời gian để có tác dụng, và y lệnh có khoảng cách tối thiểu giữa hai lần. Sốt không giảm sau một thời gian, hoặc sốt kèm rét run, lơ mơ, khó thở, cần báo để điều dưỡng báo bác sĩ, không phải để xin thêm thuốc.

“Tự cho uống thuốc hạ sốt mang từ nhà.” Đây là cách dễ dẫn đến dùng trùng hoạt chất, vì nhiều thuốc giảm đau, hạ sốt, cảm cúm chứa cùng một hoạt chất. Mọi thuốc mang từ nhà phải báo bác sĩ, như giải thích trong bài thuốc mang từ nhà vào viện.

“Ráng chịu để đỡ phải dùng thuốc.” Đau nhiều sau mổ làm người bệnh không dám thở sâu, không dám ho, không dám vận động, từ đó dễ biến chứng. Báo đau đúng mức là một phần của điều trị.

“Chờ đến giờ phát thuốc rồi báo luôn.” Thuốc theo điều kiện không gắn với giờ phát thuốc. Có triệu chứng thì báo ngay.

Báo điều dưỡng thế nào cho đủ thông tin

Một lời báo tốt trả lời được ba câu: cái gì, từ lúc nào, nặng đến đâu. Ví dụ: “Chị ơi, bố em kêu đau vết mổ từ khoảng nửa tiếng nay, đau hơn lúc trưa, bố không dám trở mình”. Hay: “Con em sờ nóng từ lúc ngủ dậy, em đo ở nách được ba mươi tám độ rưỡi, cháu bỏ bú”. Nghe như vậy điều dưỡng biết ngay việc cần làm.

Nếu đã có người dùng thuốc cho người bệnh trong ca trước, hoặc người bệnh vừa tự uống một thuốc gì đó, phải nói ngay. Thông tin này quyết định có được dùng thêm lần nữa hay không.

Không cần báo lặp lại nhiều lần trong vài phút nếu điều dưỡng đã ghi nhận và đang trên đường đến. Nhưng nếu tình trạng xấu đi nhanh, bấm chuông lại và nói rõ là đã nặng hơn.

Khi nào không chờ y lệnh “khi cần” mà phải gọi ngay

Thuốc theo điều kiện chỉ dành cho triệu chứng bác sĩ đã lường trước. Những dấu hiệu sau cần gọi điều dưỡng ngay bằng chuông đầu giường, và điều dưỡng sẽ báo bác sĩ:

  • Khó thở, thở nhanh, môi tím tái.
  • Đau ngực, đau đột ngột dữ dội ở vị trí mới.
  • Lơ mơ, gọi hỏi không tỉnh táo như trước, nói khó, yếu nửa người.
  • Sốt kèm rét run nhiều, vã mồ hôi lạnh, da tái.
  • Nổi mẩn, ngứa toàn thân, sưng môi, sưng mắt sau khi dùng thuốc.
  • Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu không cầm.

Sau khi ra viện, nếu ở nhà gặp những dấu hiệu này, gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, không tự dùng thêm thuốc. Cách đọc trọn vẹn các phần của một dòng y lệnh có trong bài đọc một dòng y lệnh thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Thuốc khi cần trong bệnh viện ai quyết định cho dùng?

Bác sĩ đặt sẵn loại thuốc, điều kiện và giới hạn trong y lệnh. Điều dưỡng đánh giá người bệnh tại giường, đối chiếu với điều kiện đó rồi mới quyết định cho dùng và ghi lại vào phiếu chăm sóc.

Sốt bao nhiêu độ thì được dùng thuốc hạ sốt trong viện?

Mức nhiệt để dùng thuốc do bác sĩ ghi trong y lệnh cho từng người, phụ thuộc bệnh và tình trạng. Người nhà nên báo nhiệt độ đo được kèm cách đo để điều dưỡng quyết định.

Vì sao uống thuốc hạ sốt rồi mà điều dưỡng không cho uống thêm?

Mỗi y lệnh khi cần có khoảng cách tối thiểu giữa hai lần và số lần tối đa trong ngày để tránh quá liều. Nếu sốt không giảm, điều dưỡng sẽ báo bác sĩ để có hướng xử trí khác.

Người nhà có được tự cho uống thuốc hạ sốt mang từ nhà không?

Không nên. Nhiều thuốc cảm cúm, giảm đau chứa cùng hoạt chất với thuốc của viện, dùng thêm dễ trùng liều. Mọi thuốc mang theo cần báo bác sĩ để được ghi vào y lệnh.

Đau sau mổ có nên cố chịu không?

Không nên cố chịu. Đau nhiều khiến người bệnh không dám thở sâu, ho, vận động, dễ sinh biến chứng. Hãy báo mức đau cho điều dưỡng để được đánh giá và dùng thuốc theo y lệnh.

Khi nào phải gọi điều dưỡng ngay thay vì chờ?

Khi có khó thở, đau ngực, lơ mơ, sốt kèm rét run nhiều, nổi mẩn sưng môi sau dùng thuốc hay chảy máu. Bấm chuông gọi ngay, không chờ giờ đi buồng hay giờ phát thuốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283