Y lệnh ghi trong hồ sơ bệnh án là căn cứ chính thức cho biết ai đã quyết định điều trị gì, lúc nào, và ai đã thực hiện. Khi có thắc mắc, giám định bảo hiểm hay tranh chấp, người ta đọc chính những dòng này. Vì vậy chữ ký, giờ ghi và cách sửa đều phải theo quy tắc.
Bài này không thay cho tư vấn pháp lý. Mục đích là giúp người nhà hiểu vì sao bệnh viện khắt khe chuyện ghi chép, và giúp sinh viên, điều dưỡng mới thấy những thói quen nhỏ có hệ quả lớn thế nào.
Hồ sơ bệnh án là tài liệu gì
Hồ sơ bệnh án là tài liệu y học và cũng là tài liệu pháp lý, được lập, sử dụng, lưu trữ theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh và hướng dẫn của Bộ Y tế. Nó ghi lại toàn bộ quá trình người bệnh ở viện: lý do vào, chẩn đoán, các quyết định điều trị và việc thực hiện.
Trong bộ hồ sơ ấy, y lệnh là phần thể hiện quyết định. Diễn biến bệnh cho biết bác sĩ thấy gì; y lệnh cho biết bác sĩ đã quyết định làm gì; phiếu chăm sóc cho biết quyết định ấy đã được làm ra sao. Ba phần ghép lại thành một câu chuyện có thể kiểm chứng.
Y lệnh được dùng làm căn cứ trong những việc nào
Không phải ai cũng nghĩ đến những việc này khi viết một dòng y lệnh, nhưng hồ sơ sẽ được đọc lại trong rất nhiều hoàn cảnh.
Xác định trách nhiệm. Bác sĩ ký y lệnh chịu trách nhiệm về chỉ định. Điều dưỡng ký phần thực hiện chịu trách nhiệm về việc làm đúng chỉ định. Khi có sai sót, câu hỏi đầu tiên là sai ở khâu chỉ định hay khâu thực hiện.
Thanh toán chi phí và bảo hiểm y tế. Thuốc, vật tư, xét nghiệm được tính tiền và được bảo hiểm thanh toán khi có chỉ định trong hồ sơ. Một dịch vụ đã làm mà không có y lệnh tương ứng có thể bị xuất toán, ngược lại một khoản tiền không có trong y lệnh là chỗ người bệnh có quyền hỏi.
Giải quyết thắc mắc, khiếu nại. Khi người bệnh hoặc người nhà thắc mắc về việc điều trị, bệnh viện đối chiếu hồ sơ để trả lời. Một hồ sơ ghi đủ giúp trả lời rõ ràng; hồ sơ thiếu thì bất lợi cho cả hai phía.
Chuyển viện và điều trị tiếp. Nơi nhận người bệnh dựa vào tóm tắt hồ sơ để biết đã dùng gì, đã làm gì. Y lệnh ghi mơ hồ khiến nơi sau phải đoán.
Giám định khi cần. Trong các trường hợp phải giám định theo quy định, hồ sơ bệnh án là một trong những tài liệu chính được xem xét.
Những chi tiết nhỏ quyết định giá trị của một dòng y lệnh
Các quy tắc dưới đây được dạy ở hầu hết trường y, trường điều dưỡng; chi tiết theo quy định của từng bệnh viện.
| Chi tiết | Cách làm đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| Giờ ghi | Ghi giờ thật lúc ra y lệnh, không ghi giờ tròn cho đẹp | Để biết y lệnh nào trước, y lệnh nào sau |
| Chữ ký và họ tên | Ký và ghi rõ họ tên ngay sau phần y lệnh | Xác định người chịu trách nhiệm |
| Chữ viết | Rõ, không viết tắt tùy tiện ngoài danh mục bệnh viện cho phép | Tránh đọc nhầm, nhất là tên thuốc |
| Sửa chỗ sai | Gạch một đường để vẫn đọc được chữ cũ, ghi chữ đúng, ký và ghi giờ sửa | Để người khác biết đã sửa gì, ai sửa |
| Chỗ trống | Không để khoảng trắng giữa các dòng; gạch chéo phần thừa | Tránh bị viết thêm sau |
| Ghi bổ sung | Ghi rõ là ghi bổ sung, kèm giờ thật lúc ghi | Không làm như thể ghi từ trước |
Tẩy xoá, dán đè, dùng bút xoá trên hồ sơ là điều tối kỵ. Một chỗ tẩy xoá dù vô tình cũng khiến người đọc sau nghi ngờ cả trang.
Điều dưỡng làm theo y lệnh sai thì sao
Không phải cứ làm theo là hết trách nhiệm
Điều dưỡng có nghĩa vụ kiểm tra y lệnh trước khi làm. Nếu y lệnh sai rõ ràng, ví dụ thuốc người bệnh đã ghi dị ứng, đường dùng không phù hợp với dạng thuốc, người thực hiện mà không hỏi lại cũng có phần trách nhiệm.
Cách bảo vệ đúng
Khi nghi ngờ, tạm dừng, hỏi lại bác sĩ ra y lệnh, ghi lại việc đã hỏi và câu trả lời vào phiếu chăm sóc. Nếu vẫn chưa yên tâm, báo điều dưỡng trưởng hoặc người phụ trách theo quy trình của khoa. Ghi chép này là bằng chứng cho thấy điều dưỡng đã làm đúng phần mình.
Đừng tự sửa y lệnh
Thấy sai mà tự sửa trên tờ điều trị, hoặc tự làm khác đi rồi không ghi, là đổi một sai sót thành hai. Y lệnh chỉ được người ra y lệnh hoặc người có thẩm quyền sửa.
Y lệnh miệng và giá trị pháp lý
Một y lệnh chỉ nói bằng lời mà không được ghi bổ sung thì gần như không để lại dấu vết. Khi có chuyện, người thực hiện chỉ có lời kể của mình. Đây là lý do quy trình y lệnh miệng bắt buộc nhắc lại, xác nhận và ghi bổ sung có ký tên, được nói kỹ ở bài y lệnh miệng trong cấp cứu.
Người bệnh và người nhà có quyền gì với hồ sơ
Theo pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh, người bệnh có quyền được biết về tình trạng bệnh và việc điều trị của mình. Trên thực tế, điều đó thể hiện ở mấy việc:
- Được bác sĩ giải thích chẩn đoán, phương pháp điều trị, các y lệnh quan trọng như phẫu thuật, thủ thuật, thuốc có nguy cơ.
- Được hỏi lại khi không hiểu, và được trả lời bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
- Có thể đề nghị bệnh viện cung cấp tóm tắt hồ sơ bệnh án theo thủ tục của bệnh viện, thường bằng văn bản.
- Được biết các khoản chi phí, đối chiếu với các dịch vụ đã được chỉ định.
Hồ sơ gốc thuộc quản lý của bệnh viện và được lưu trữ trong nhiều năm theo quy định. Người nhà không mang hồ sơ gốc ra khỏi khoa, không tự ghi chú hay sửa vào đó.
Khi có thắc mắc về một việc đã xảy ra, nên làm theo thứ tự nào
Nếu bạn thấy có điều bất thường, ví dụ người bệnh được dùng một thuốc bạn nghĩ đã bị dừng, cách làm bình tĩnh và có hiệu quả là:
- Ghi lại ngay điều bạn thấy: ngày, giờ, việc gì, ai làm, bạn đã hỏi gì và được trả lời gì.
- Hỏi điều dưỡng phụ trách hoặc bác sĩ điều trị, đề nghị được giải thích dựa trên y lệnh.
- Nếu chưa thỏa đáng, đề nghị gặp trưởng khoa hoặc điều dưỡng trưởng khoa.
- Nếu vẫn còn thắc mắc, gửi ý kiến theo kênh tiếp nhận của bệnh viện.
- Giữ bản ghi chép của bạn và các giấy tờ bệnh viện đã đưa như phiếu công khai thuốc, hoá đơn.
Lời kể có ngày giờ cụ thể, ghi lúc sự việc vừa xảy ra, có giá trị hơn nhiều so với hồi tưởng sau vài tuần. Cách này cũng giúp nhân viên y tế tra lại đúng chỗ trong hồ sơ.
Với sinh viên: một câu nên nhớ
“Không ghi là chưa làm.” Câu này được nhắc ở nhiều nơi đào tạo điều dưỡng. Bạn có thể đã làm rất tốt, nhưng nếu phiếu chăm sóc không có dòng ghi, thì về mặt hồ sơ việc đó chưa xảy ra. Ngược lại, ghi việc chưa làm, ghi trước cho đỡ quên, là sai nghiêm trọng hơn.
Muốn nhắc lại vì sao y lệnh phải viết thành chữ chứ không chỉ là lời dặn, đọc lại bài y lệnh là gì và khác lời dặn ở điểm nào.
Câu hỏi thường gặp
Hồ sơ bệnh án có giá trị pháp lý không?
Có. Hồ sơ bệnh án là tài liệu y học và pháp lý, được lập và lưu trữ theo quy định. Y lệnh trong đó là căn cứ để xác định ai quyết định điều trị gì, lúc nào và ai đã thực hiện.
Bác sĩ ghi sai y lệnh thì sửa thế nào cho đúng?
Gạch một đường để vẫn đọc được chữ cũ, ghi nội dung đúng bên cạnh, ký và ghi giờ sửa. Không tẩy xoá, không dán đè, không dùng bút xoá trên hồ sơ.
Điều dưỡng làm theo y lệnh sai có bị trách nhiệm không?
Có thể có. Điều dưỡng phải kiểm tra y lệnh trước khi làm; nếu sai rõ ràng mà vẫn làm không hỏi lại thì người thực hiện cũng chịu một phần trách nhiệm.
Người bệnh có được xin bản tóm tắt bệnh án không?
Người bệnh có thể đề nghị bệnh viện cung cấp tóm tắt hồ sơ bệnh án, thường bằng văn bản theo thủ tục của bệnh viện. Hồ sơ gốc do bệnh viện quản lý và lưu trữ.
Vì sao thuốc đã dùng phải có y lệnh mới được bảo hiểm thanh toán?
Bảo hiểm y tế thanh toán dựa trên chỉ định trong hồ sơ. Thuốc, xét nghiệm không có y lệnh tương ứng không có căn cứ để thanh toán, và cũng là dấu hiệu ghi chép chưa đầy đủ.