YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh chăm sóc

Y lệnh bất động tại giường: người nhà cần làm gì và tránh gì

Bất động tại giường là y lệnh giữ người bệnh nằm yên toàn thân hoặc một phần cơ thể. Người nhà cần biết phạm vi bất động, việc được giúp và việc tuyệt đối không tự làm.

Y lệnh bất động tại giường: người nhà cần làm gì và tránh gì

Y lệnh bất động tại giường nghĩa là người bệnh phải nằm yên, không tự ngồi dậy, không xuống giường, có khi cả một phần cơ thể như cột sống hay một chi phải được giữ cố định. Người nhà giúp ăn uống, vệ sinh tại giường, quan sát và báo, nhưng không tự nâng, tự lật hay nới nẹp.

Chữ “bất động” xuất hiện trong nhiều bệnh cảnh rất khác nhau: gãy xương chờ mổ, chấn thương cột sống, sau một số thủ thuật tim mạch, chảy máu chưa ổn định, doạ sinh non. Điểm chung là cử động sai lúc có thể gây hậu quả khó sửa.

Các dạng y lệnh bất động hay gặp

Trong tờ điều trị, chữ có thể khác nhau tuỳ nơi. Hiểu đúng phạm vi là việc đầu tiên.

Cách ghi thường gặpÝ nghĩaNgười bệnh không đượcThường gặp khi
Nằm nghỉ tuyệt đối tại giườngMọi sinh hoạt diễn ra trên giườngNgồi dậy đi vệ sinh, đi lạiChảy máu tiêu hoá, doạ sinh non, bệnh tim nặng
Bất động cột sống, trở mình nguyên khốiĐầu, cổ, thân phải xoay cùng một khốiGập người, vặn mình, tự ngồi dậyChấn thương cột sống, sau mổ cột sống
Bất động chiGiữ yên tay hoặc chân bằng nẹp, bột, mángTự tháo nẹp, cử động mạnh chi đóGãy xương, bong gân nặng, sau mổ chi
Bất động chân bên chọc mạchGiữ thẳng chân trong một thời gian sau thủ thuậtCo chân, ngồi dậy sớmSau chụp, can thiệp mạch qua đùi
Kéo liên tụcChi được kéo bằng tạ treo qua ròng rọcGỡ tạ, đỡ tạ lên giườngGãy xương đùi chờ mổ ở một số nơi

Thời gian bất động do bác sĩ quyết định và có thể đổi theo diễn tiến. Đừng tính theo kinh nghiệm của người cùng phòng, vì cùng là gãy chân nhưng cách cố định và mốc thời gian có thể khác hẳn.

Vì sao phải nằm yên, dù người bệnh thấy khoẻ

Người bệnh hay nói “con thấy khoẻ rồi, cho con đi vệ sinh một chút”. Cảm giác khoẻ không phản ánh vết thương bên trong. Sau chọc mạch đùi, chỗ chọc cần thời gian để bít chắc; co chân sớm có thể gây chảy máu, tụ máu lớn ở bẹn. Với chấn thương cột sống chưa được đánh giá đủ, một cú gập người có thể làm tổn thương tuỷ nặng hơn. Với chảy máu tiêu hoá, đứng dậy đột ngột có thể làm ngất vì mất máu chưa bù đủ.

Người nhà là người ở gần nhất khi người bệnh đòi dậy. Giải thích ngắn gọn, bình tĩnh, nhắc lại lời bác sĩ, rồi đưa bô hoặc gọi điều dưỡng hỗ trợ là cách giữ y lệnh hiệu quả hơn cả.

Người nhà phụ giúp những gì

Bất động không có nghĩa là bỏ mặc. Ngược lại, người bệnh nằm yên cần nhiều sự giúp hơn.

Ăn uống tại giường

Hỏi điều dưỡng người bệnh được nâng đầu giường đến mức nào khi ăn. Người bất động cột sống thường không được tự nâng đầu; khi đó cho ăn ở tư thế nghiêng nguyên khối theo hướng dẫn. Đút từng miếng nhỏ, chờ nuốt hết mới đút tiếp.

Đi vệ sinh tại giường

Chuẩn bị bô dẹt hoặc bình tiểu, tấm lót. Khi đặt bô cho người bất động cột sống, cần hai người: một người giữ thân nguyên khối, một người luồn bô. Lần đầu làm cùng điều dưỡng. Người bệnh hay nhịn vì ngại; nhắc đi đúng nhu cầu để tránh bí tiểu, táo bón.

Giữ da khô sạch

Lau người, thay tấm lót ướt, giữ ga phẳng không nhăn, không có vụn thức ăn. Việc trở mình định kỳ là phần của điều dưỡng hoặc làm cùng điều dưỡng ở người bất động cột sống; xem bài xoay trở phòng loét tì đè.

Giữ chi không bị bất động được vận động

Người bệnh bất động một chân vẫn nên cử động tay, chân bên kia, tập thở sâu theo lời dặn. Hỏi điều dưỡng những cử động nào được phép để nhắc người bệnh làm trong ngày.

Những việc người nhà không tự làm

Các thao tác sau cần điều dưỡng hoặc bác sĩ, dù người bệnh năn nỉ:

  • Tháo, nới, chỉnh nẹp, máng, bột, đai cổ, kể cả khi người bệnh kêu ngứa hay nóng.
  • Nâng tạ kéo lên giường, để tạ chạm sàn, gỡ dây kéo khi trở người.
  • Đỡ người bệnh ngồi dậy hoặc xuống giường trước giờ được phép.
  • Lật người bệnh bất động cột sống một mình.
  • Kê gối cao dưới đầu, dưới gối chân người bệnh bất động cột sống khi chưa hỏi.
  • Chọc que vào trong bột để gãi ngứa — dễ làm trầy da, nhiễm trùng mà không ai thấy.

Dấu hiệu cần báo điều dưỡng ngay

Người nằm bất động không tự đi tìm người giúp được, nên người nhà là đôi mắt thứ hai. Gọi ngay khi thấy:

  • Ngón tay, ngón chân ở chi bó bột hoặc nẹp tím tái, lạnh, sưng căng, tê bì hoặc đau tăng dữ dội.
  • Máu thấm băng ở bẹn sau chọc mạch, chỗ chọc phồng lên, người bệnh vã mồ hôi.
  • Người bất động cột sống thấy tê, yếu tay chân mới xuất hiện hoặc nặng hơn.
  • Đau ngực, khó thở đột ngột, sưng đau một bên bắp chân.
  • Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, choáng khi đang nằm.

Đây là những dấu hiệu có thể cần xử trí trong vài giờ, có khi vài chục phút. Nếu người bệnh được cho về nhà với nẹp hoặc bột mà có các dấu hiệu tương tự, đi khám ngay; khó thở, đau ngực hay ngất thì gọi 115.

Giữ tinh thần cho người nằm lâu

Nằm yên nhiều ngày làm người bệnh bức bối, mất ngủ, có người cáu gắt hoặc lẫn lộn về đêm. Giữ nhịp ngày đêm: ban ngày kéo rèm sáng, trò chuyện, nghe đài nhỏ tiếng; ban đêm tắt bớt đèn. Đặt đồ dùng cá nhân, chuông gọi trong tầm với để người bệnh khỏi phải với người.

Nói trước với người bệnh mốc thời gian bác sĩ đã dặn, ví dụ “sau buổi đi buồng sáng mai bác sĩ sẽ xem lại”, giúp người bệnh dễ chịu đựng hơn là chỉ nghe “cứ nằm đó”.

Phòng các biến chứng của việc nằm lâu

Bất động bảo vệ chỗ bị tổn thương, nhưng cả cơ thể phải trả giá. Người nhà giúp phát hiện sớm năm vấn đề hay gặp.

Táo bón. Nằm yên, ít vận động, ngại đi ngoài trên giường làm táo bón rất hay gặp. Cho uống đủ nước nếu không có y lệnh hạn chế, báo điều dưỡng khi người bệnh nhiều ngày chưa đi ngoài để bác sĩ cân nhắc thuốc, không tự mua thuốc nhuận tràng.

Bí tiểu. Nằm ngửa đi tiểu vào bô là việc khó với nhiều người, nhất là nam giới lớn tuổi. Người bệnh bụng dưới căng tức, muốn tiểu mà không tiểu được thì báo điều dưỡng, đừng để kéo dài.

Viêm phổi. Nhắc người bệnh thở sâu, ho khạc đờm nhiều lần trong ngày; cho ăn chậm, đúng tư thế để tránh sặc.

Cục máu đông ở chân. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc hoặc tất áp lực. Người nhà nhắc cử động cổ chân bên không bị cố định và để ý bắp chân sưng đau một bên.

Loét tì đè. Vùng cùng cụt, gót chân, bả vai dễ đỏ trước. Thấy da đỏ không mất đi sau khi đổi tư thế thì báo điều dưỡng.

Khi y lệnh bất động được nới ra

Bất động thường được nới theo bậc: từ nằm yên sang được nâng đầu, rồi ngồi tại giường, rồi xuống giường có người đỡ. Mỗi bậc có thể kèm phương tiện mới như đai lưng, nẹp cổ, khung tập đi. Người nhà hỏi rõ bậc hiện tại và cách mang đai, nẹp đúng trước khi giúp người bệnh dậy lần đầu. Lần đứng dậy đầu tiên sau nhiều ngày nằm dễ choáng, nên luôn ngồi thõng chân một lúc trước khi đứng.

Câu hỏi thường gặp

Nằm nghỉ tuyệt đối có được ngồi dậy ăn cơm không?

Thường là không tự ngồi dậy. Hỏi điều dưỡng được nâng đầu giường đến đâu khi ăn, rồi cho ăn ở tư thế đó với miếng nhỏ.

Sau chụp mạch qua đùi phải nằm thẳng chân bao lâu?

Thời gian tuỳ cách can thiệp và phương pháp cầm máu, do bác sĩ quyết định. Hỏi điều dưỡng giờ cụ thể, không tự co chân hay ngồi dậy sớm.

Người bệnh kêu ngứa trong bột thì làm sao?

Không chọc que vào trong bột. Có thể quạt mát, báo điều dưỡng. Nếu ngứa kèm đau tăng, mùi hôi hoặc ngón tím lạnh thì báo ngay.

Trở mình nguyên khối là thế nào?

Là xoay đầu, cổ, thân người cùng một trục như một khúc gỗ, thường cần hai đến ba người làm cùng điều dưỡng. Người nhà không tự làm một mình.

Người bệnh nằm bất động có cần tập gì không?

Thường vẫn nên cử động những phần không bị cố định và tập thở sâu theo lời dặn. Hỏi điều dưỡng cử động nào được phép để nhắc người bệnh.

Ngón chân ở chân bó bột tím lạnh có nguy hiểm không?

Có thể nguy hiểm vì bột hoặc nẹp đang chèn ép mạch máu, thần kinh. Báo điều dưỡng ngay, không tự nới bột.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283