YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh dinh dưỡng

Y lệnh nhịn ăn hoàn toàn: được uống nước không và vì sao

Nhịn ăn hoàn toàn nghĩa là không ăn, không uống, kể cả nước lọc. Hiểu lý do, những tình huống hay gặp và người nhà được làm gì khi người bệnh khát.

Y lệnh nhịn ăn hoàn toàn: được uống nước không và vì sao

Không. Khi y lệnh ghi nhịn ăn hoàn toàn, người bệnh không ăn và cũng không uống bất cứ thứ gì, kể cả nước lọc, sữa, nước canh hay nước đường, cho tới khi bác sĩ ra y lệnh mới. Thuốc uống và việc làm ẩm miệng sẽ được điều dưỡng hướng dẫn riêng.

Nghe thì đơn giản, nhưng đây lại là y lệnh dinh dưỡng bị làm sai nhiều nhất trong buồng bệnh. Người nhà thương người bệnh khát, nghĩ một ngụm nước thì có sao, hoặc nghĩ sữa là đồ uống chứ đâu phải đồ ăn. Bài này giải thích chữ “nhịn ăn hoàn toàn” được ghi thế nào, vì sao nước lọc cũng bị cấm, và người nhà làm được gì để người bệnh đỡ khổ mà không phá y lệnh.

Chữ “nhịn ăn” trên bệnh án được ghi những kiểu nào

Mỗi khoa, mỗi bác sĩ có cách ghi hơi khác nhau. Điều cần nhìn là y lệnh có cho uống gì hay không, và nhịn đến khi nào. Bảng dưới gom những cách ghi hay gặp trên tờ điều trị và phiếu chăm sóc.

Cách ghi thường gặpNghĩa với người nhàCần hỏi thêm
Nhịn ăn uống hoàn toànKhông ăn, không uống gì qua miệngThuốc uống hằng ngày xử lý thế nào
NPO (viết tắt tiếng La-tinh, nghĩa là không gì qua miệng)Giống dòng trên, hay gặp ở khoa ngoại, hồi sứcNhịn đến mốc nào, chờ việc gì
Nhịn ăn, được uống nước trongKhông ăn, được uống nước lọc, nước trà loãng không sữaĐược uống đến mấy giờ
Nhịn ăn chờ thủ thuật, chờ mổNhịn vì sắp có thủ thuật, giờ có thể đổiGiờ dự kiến và ai báo khi bị dời
Tạm ngừng ăn qua miệng, nuôi dưỡng đường khácKhông ăn uống qua miệng, dinh dưỡng đi qua ống hoặc dịch truyềnCó được ngậm, súc miệng không

Nếu trên giường bệnh có treo biển hay thẻ nhắc nhịn ăn, đó chỉ là lời nhắc. Y lệnh thật nằm trong hồ sơ bệnh án, và điều dưỡng phụ trách là người đọc y lệnh đó cho người nhà nghe. Khi không chắc, câu hỏi đúng là: “Chị ơi, hôm nay ông nhà em được uống nước lọc không, hay nhịn hẳn?”

Vì sao nước lọc cũng bị cấm

Người nhà hay nghĩ nhịn ăn là để dạ dày “nghỉ” chuyện tiêu thức ăn, còn nước thì vô hại. Thực tế, lý do nhịn ăn hoàn toàn thường nằm ở một trong năm nhóm dưới đây, và nhóm nào cũng tính cả nước.

Dạ dày phải trống trước khi gây mê hoặc làm thủ thuật. Thuốc mê và thuốc an thần làm mất phản xạ bảo vệ đường thở. Nếu dạ dày còn nước hoặc thức ăn, chất trong dạ dày có thể trào ngược lên rồi bị hít vào phổi, gây viêm phổi hít rất nặng. Nhiều ca nhịn ăn là để sẵn sàng cho một thủ thuật có thể đến bất ngờ trong ngày.

Ruột và tuỵ cần được nghỉ. Khi có viêm tuỵ cấp, tắc ruột, sau mổ đường tiêu hoá, mỗi ngụm nước vào dạ dày đều kích thích ống tiêu hoá co bóp và tiết dịch. Với một cơ quan đang tổn thương, kích thích đó làm đau tăng, nôn nhiều hơn, chướng bụng hơn.

Đang theo dõi chảy máu trong ống tiêu hoá. Người nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen thường được nhịn để bác sĩ có thể nội soi cầm máu bất cứ lúc nào, và để dạ dày không bị kích thích thêm.

Chưa biết người bệnh nuốt có an toàn không. Sau đột quỵ, người lơ mơ, người vừa rút ống nội khí quản có thể sặc ngay cả với nước lọc. Nước loãng lại là thứ dễ sặc nhất vì chảy nhanh, khó kiểm soát. Nhịn cho tới khi được đánh giá nuốt là cách giữ phổi an toàn.

Nôn nhiều hoặc bụng chướng. Uống vào lại nôn ra, vừa mất thêm nước và muối khoáng, vừa có nguy cơ sặc. Lúc này bác sĩ thường bù nước qua đường truyền chứ không qua miệng.

Những tình huống hay gặp y lệnh nhịn ăn hoàn toàn

Bốn tình huống dưới đây chiếm phần lớn các y lệnh nhịn ăn hoàn toàn ở khoa nội và khoa ngoại. Biết mình đang ở tình huống nào giúp người nhà hiểu vì sao bác sĩ chưa cho ăn dù người bệnh đã đỡ.

Đau bụng chưa rõ nguyên nhân

Khi bác sĩ chưa loại trừ được viêm ruột thừa, thủng dạ dày, tắc ruột, người bệnh thường được nhịn để nếu cần mổ thì mổ được ngay. Y lệnh này có thể kéo dài vài giờ đến một ngày, tuỳ kết quả thăm khám và chụp chiếu.

Chảy máu đường tiêu hoá

Đây là lúc người nhà dễ phá y lệnh nhất vì người bệnh mệt, khát, xanh xao. Dù vậy, cho uống sữa hay nước cháo lúc này có thể làm việc nội soi khó nhìn hơn và phải hoãn.

Viêm tuỵ cấp và sau mổ ống tiêu hoá

Nhịn ăn có thể kéo dài nhiều ngày. Bác sĩ sẽ cho ăn lại từng bước khi hết đau, hết nôn, bụng mềm, có trung tiện. Giai đoạn này người bệnh vẫn được nuôi bằng dịch truyền hoặc qua ống thông theo y lệnh.

Chờ đánh giá khả năng nuốt

Người vừa bị đột quỵ, người già lơ mơ do sốt cao, người vừa thở máy xong thường nhịn đến khi điều dưỡng hoặc bác sĩ cho thử nuốt theo quy trình của khoa. Kết quả thử nuốt quyết định được ăn lỏng, ăn đặc sệt hay phải nuôi qua ống.

Nhịn ăn thì người bệnh lấy nước và năng lượng từ đâu

Câu hỏi này rất chính đáng. Khi nhịn ăn hoàn toàn, nước và một phần năng lượng được đưa vào qua dịch truyền tĩnh mạch theo y lệnh truyền dịch. Loại dịch, lượng dịch do bác sĩ tính theo cân nặng, bệnh, kết quả xét nghiệm, và được điều chỉnh hằng ngày. Người nhà không cần và không nên tự đề nghị thêm chai này chai kia.

Với lần nhịn ngắn, từ vài giờ đến một hai ngày, người trưởng thành chịu đựng được, dù sẽ thấy đói, mệt và khát. Nếu dự kiến phải nhịn lâu hơn, bác sĩ sẽ tính đến nuôi dưỡng qua ống thông dạ dày hoặc nuôi dưỡng tĩnh mạch đầy đủ hơn. Đó là quyết định chuyên môn, người nhà được quyền hỏi: “Bác sĩ dự kiến cho ông nhịn bao lâu, nếu lâu thì nuôi ông bằng cách nào?”

Người cao tuổi, người gầy yếu, người đái tháo đường và trẻ nhỏ chịu nhịn kém hơn. Với họ, điều dưỡng thường theo dõi sát hơn. Người nhà là người ở cạnh nhiều nhất nên nhìn thấy sớm nhất những thay đổi như lơ mơ, vã mồ hôi, nói lẫn, và cần báo ngay chứ đừng chờ đến giờ đi buồng.

Khát và khô miệng: người nhà được làm gì

Nhịn ăn không có nghĩa là để mặc miệng khô nứt. Chăm sóc miệng tốt giúp người bệnh dễ chịu hơn nhiều, nhưng phải đúng cách và nên hỏi điều dưỡng trước lần đầu làm.

  • Lau môi, lưỡi bằng gạc hoặc tăm bông thấm nước sạch rồi vắt thật ráo, không để nước chảy xuống họng.
  • Nếu người bệnh tỉnh táo và điều dưỡng cho phép, súc miệng bằng nước sạch rồi nhổ hết ra, không nuốt.
  • Bôi kem hoặc sáp dưỡng môi để môi không nứt.
  • Đánh răng nhẹ nhàng ngày hai lần với lượng nước ít, nhổ ra hết.
  • Giữ phòng thoáng, tránh quạt thổi thẳng vào mặt làm miệng khô thêm.
  • Nói chuyện, xoa bóp tay chân, giúp người bệnh xoay trở để bớt tập trung vào cơn khát.

Những việc KHÔNG làm: cho ngậm viên đá, nhỏ vài giọt nước “cho đỡ”, cho ngậm kẹo, nhai kẹo cao su, cho mút múi cam. Viên đá tan ra vẫn là nước, kẹo và kẹo cao su làm dạ dày tiết dịch. Nếu cơn khát quá dữ dội, đó là dấu hiệu cần báo điều dưỡng để bác sĩ xem lại lượng dịch truyền chứ không phải lý do để lén cho uống.

Thuốc uống hằng ngày thì xử lý thế nào

Nhiều người bệnh đang dùng thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường, thuốc tim mạch ở nhà. Khi có y lệnh nhịn ăn hoàn toàn, mỗi loại thuốc sẽ được bác sĩ quyết định riêng: tạm dừng, chuyển sang đường tiêm, hoặc vẫn uống với một ngụm nước rất nhỏ. Quyết định này phải có trong y lệnh, không phải do người nhà hay người bệnh tự suy ra.

Việc người nhà nên làm ngay khi nhập viện là mang đủ các hộp thuốc, đơn thuốc đang dùng ở nhà đưa cho bác sĩ hoặc điều dưỡng xem. Sau đó, đừng tự cho người bệnh uống thuốc nhà trong lúc đang nhịn, kể cả thuốc “uống mấy năm nay rồi”. Đặc biệt với thuốc hạ đường huyết, uống thuốc mà không ăn có thể làm đường máu tụt nguy hiểm.

Câu hỏi mẫu: “Bác sĩ cho em hỏi, mấy thuốc huyết áp ông vẫn uống ở nhà, trong lúc nhịn thì ông có uống không, nếu uống thì uống với bao nhiêu nước?” Câu hỏi càng cụ thể, câu trả lời càng rõ.

Những sai lầm hay gặp ở người nhà

Cho uống sữa vì nghĩ sữa là đồ uống. Sữa có đạm và chất béo, nằm lại dạ dày lâu, còn lâu hơn cả cơm. Với y lệnh nhịn ăn, sữa là đồ ăn.

Cho húp chút nước canh, nước cháo. Nước canh có muối, có chất béo, kích thích tiêu hoá như ăn. Đây không phải nước lọc.

Chỉ một ngụm thôi mà. Một ngụm trước nội soi hay trước mổ có thể khiến thủ thuật phải dời, người bệnh phải nhịn thêm nửa ngày nữa. Cái giá lớn hơn cơn khát.

Người thăm mang đồ ăn vào. Họ hàng đến thăm không biết y lệnh, đưa bánh, đưa sữa hộp. Người nhà trực nên nói trước và cất đồ ăn ra khỏi tầm tay người bệnh.

Thấy hết đau là cho ăn. Hết đau là tín hiệu tốt, nhưng bác sĩ còn cần xem bụng, xem xét nghiệm rồi mới ra y lệnh ăn lại. Ăn sớm có thể làm cơn đau quay lại.

Giấu chuyện người bệnh đã lỡ ăn. Lỡ thì phải báo thật, càng sớm càng tốt. Báo thật thì bác sĩ điều chỉnh giờ làm thủ thuật cho an toàn; giấu thì người bệnh gánh rủi ro sặc khi gây mê.

Khi nào được ăn uống lại và nên hỏi gì

Không có ngày giờ cố định cho mọi người. Thường thì việc ăn lại đi theo trình tự dưới đây, mỗi bước đều cần y lệnh mới.

  1. Bác sĩ đi buồng, khám bụng, xem diễn biến và kết quả xét nghiệm, rồi quyết định có bỏ y lệnh nhịn hay chưa.
  2. Y lệnh mới thường bắt đầu bằng uống nước trong hoặc ăn lỏng, chưa phải ăn cơm ngay.
  3. Điều dưỡng báo người nhà chế độ mới và theo dõi người bệnh sau những ngụm đầu tiên: có nôn, có đau tăng, có chướng bụng không.
  4. Nếu ổn, bác sĩ nâng dần chế độ ăn theo từng bước.

Cách nâng dần từ nước trong lên ăn đặc được giải thích kỹ trong bài ăn lỏng rồi ăn đặc. Trường hợp nhịn vì chờ mổ, mốc giờ được tính theo cách riêng, xem thêm nhịn ăn trước mổ.

Câu hỏi nên đặt khi bác sĩ đi buồng: “Hôm nay ông nhà em vẫn nhịn hẳn hay đã được uống nước? Nếu được thì bắt đầu bằng gì, và em cần để ý dấu hiệu gì?”

Khi nào báo điều dưỡng ngay, khi nào gọi cấp cứu

Trong viện, nút gọi điều dưỡng hoặc chạy ra quầy hành chính khoa là đường nhanh nhất. Báo ngay khi thấy một trong các dấu hiệu sau ở người đang nhịn ăn:

  • Người bệnh lỡ ăn hoặc uống, dù ít.
  • Khát dữ dội, môi lưỡi khô nứt, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu.
  • Chóng mặt, choáng khi ngồi dậy, da lạnh, vã mồ hôi.
  • Run tay, đói cồn cào, nói lẫn, lơ mơ, nhất là ở người đái tháo đường.
  • Nôn, nôn ra máu hoặc dịch nâu đen, đau bụng tăng, bụng cứng.
  • Đường truyền bị tuột, sưng đau chỗ kim, chai dịch ngừng chảy.

Nếu người bệnh đang được dặn nhịn ăn ở nhà để chờ nhập viện mổ theo lịch mà xuất hiện nôn ra máu, đau bụng dữ dội, ngất hoặc khó thở, đừng chờ đến giờ hẹn: gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến khoa cấp cứu gần nhất.

Câu hỏi thường gặp

Nhịn ăn hoàn toàn có được uống nước lọc không?

Không. Nhịn ăn hoàn toàn nghĩa là không gì qua miệng, kể cả nước lọc. Nếu bác sĩ cho uống nước trong thì y lệnh sẽ ghi rõ là được uống nước, và thường có mốc giờ dừng.

Người bệnh nhịn ăn bị khát quá thì làm sao?

Lau môi lưỡi bằng gạc ẩm vắt ráo, bôi sáp dưỡng môi, súc miệng rồi nhổ ra nếu điều dưỡng cho phép. Khát dữ dội hoặc tiểu ít thì báo điều dưỡng để bác sĩ xem lại dịch truyền.

Ngậm đá lạnh khi đang nhịn ăn có được không?

Không nên. Đá tan ra vẫn là nước chảy xuống dạ dày, tác dụng giống như uống. Chỉ ngậm đá khi bác sĩ hoặc điều dưỡng cho phép rõ ràng.

Đang nhịn ăn có uống thuốc huyết áp ở nhà không?

Không tự uống. Mỗi thuốc đang dùng ở nhà sẽ được bác sĩ quyết định tạm dừng, chuyển đường tiêm hay uống với ngụm nước nhỏ. Hãy đưa hộp thuốc cho bác sĩ xem và hỏi rõ từng loại.

Lỡ cho người bệnh uống sữa khi đang nhịn ăn thì phải làm gì?

Báo ngay điều dưỡng, nói rõ uống gì, bao nhiêu, lúc mấy giờ. Bác sĩ có thể phải dời thủ thuật hoặc giờ mổ để bảo đảm an toàn khi gây mê, nên giấu đi là nguy hiểm.

Nhịn ăn hoàn toàn kéo dài mấy ngày thì người bệnh có bị đói lả không?

Trong thời gian nhịn, người bệnh được truyền dịch theo y lệnh. Nếu phải nhịn lâu, bác sĩ sẽ tính cách nuôi dưỡng khác như qua ống thông hoặc tĩnh mạch. Người nhà có thể hỏi bác sĩ kế hoạch này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283