YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh dinh dưỡng

Nhịn ăn trước mổ: đọc mốc giờ trong y lệnh thế nào cho đúng

Y lệnh nhịn ăn trước mổ thường có hai mốc giờ: ngừng ăn và ngừng uống nước trong. Cách đọc từng mốc, khi ca mổ bị dời thì làm gì và lỗi hay gặp.

Nhịn ăn trước mổ: đọc mốc giờ trong y lệnh thế nào cho đúng

Y lệnh nhịn ăn trước mổ thường ghi hai mốc: giờ ngừng ăn thức ăn đặc và sữa, và giờ ngừng uống nước trong. Cả hai mốc được tính ngược từ giờ dự kiến vào phòng mổ, không phải từ lúc đi ngủ. Ca mổ bị dời thì phải hỏi lại điều dưỡng trước khi cho ăn uống bất cứ thứ gì.

Mổ phiên ngày mai, tối nay người nhà nhận một câu dặn: “Từ mười giờ đêm nhịn ăn nhé.” Nhiều gia đình hiểu thành cứ nhịn tất cả từ lúc đó, có người lại cho ăn thật no lúc chín giờ rưỡi cho chắc. Cả hai cách đều chưa đúng tinh thần y lệnh. Bài này giải thích vì sao phải nhịn, mỗi loại đồ ăn uống có mốc riêng thế nào, và những tình huống làm hỏng cả buổi chuẩn bị.

Vì sao trước mổ phải nhịn, kể cả khi chỉ gây tê

Khi gây mê, người bệnh mất các phản xạ tự bảo vệ như ho, nuốt, đóng nắp thanh quản. Nếu trong dạ dày còn thức ăn hoặc nhiều nước, chất trong dạ dày có thể trào lên họng và bị hít vào phổi. Biến chứng này gọi là hít sặc, có thể gây viêm phổi nặng, đôi khi nguy hiểm tính mạng. Nhịn ăn đúng giờ là để dạ dày đủ trống ở thời điểm gây mê.

Nhiều người nghĩ mổ gây tê tuỷ sống hay gây tê vùng thì tỉnh táo, không cần nhịn. Thực tế vẫn phải nhịn như gây mê, vì trong lúc mổ có thể cần dùng thêm thuốc an thần, hoặc phải chuyển sang gây mê nếu gây tê không đủ. Bác sĩ gây mê không thể chờ dạ dày trống ra rồi mới xử trí.

Ngược lại, nhịn quá lâu cũng không tốt. Người bệnh mất nước, mệt, tụt đường máu, khó chịu, dễ buồn nôn sau mổ. Vì thế các hướng dẫn gây mê hiện nay không bắt nhịn từ tối hôm trước cho mọi thứ, mà chia ra từng loại với mốc khác nhau.

Mỗi loại đồ ăn uống một mốc giờ khác nhau

Dưới đây là các mốc tham khảo mà nhiều hướng dẫn gây mê dùng cho người lớn khoẻ mạnh mổ theo lịch. Bệnh viện và bác sĩ gây mê có thể dặn khác tuỳ người bệnh, và lời dặn của họ luôn được ưu tiên.

LoạiVí dụMốc tham khảo trước giờ gây mê
Bữa ăn nhiều dầu mỡ, thịtCơm sườn, đồ chiên, lẩuLâu hơn bữa ăn nhẹ, thường được dặn ngừng từ tối hôm trước
Bữa ăn nhẹ, sữa không phải sữa mẹCháo trắng, bánh mì không, sữa hộpKhoảng sáu tiếng
Sữa mẹ ở trẻ nhỏBú mẹKhoảng bốn tiếng, theo lời dặn riêng của bác sĩ nhi
Nước trongNước lọc, nước trà loãng không sữa, nước đường trongKhoảng hai tiếng
Kẹo cao su, kẹo ngậm, thuốc láMọi loạiNgừng cùng lúc với thức ăn, hỏi điều dưỡng nếu chưa rõ

Những người có dạ dày chậm tiêu như người đái tháo đường lâu năm, người béo phì, người đang trào ngược dạ dày thực quản, phụ nữ mang thai, người đang đau bụng cấp thường phải nhịn lâu hơn. Đây là lý do cùng một phòng bệnh mà mỗi người được dặn một giờ khác nhau, đừng so với giường bên cạnh.

Nước trong là gì, và cái gì không phải nước trong

Chữ “nước trong” trên y lệnh có nghĩa hẹp hơn người ta nghĩ. Tiêu chuẩn dễ nhớ: nhìn xuyên qua được, không có bã, không có sữa, không có dầu mỡ.

  • Được tính là nước trong: nước lọc, nước đun sôi để nguội, nước trà loãng không sữa, nước đường pha trong, một số loại nước điện giải trong suốt.
  • KHÔNG phải nước trong: sữa các loại, sữa đậu nành, nước cam có tép, sinh tố, nước ép còn bã, nước canh, nước cháo, nước yến, cà phê sữa.
  • Nước ngọt có ga: tuỳ nơi, nhiều bác sĩ không khuyến khích vì gây đầy hơi, nên hỏi trước.
  • Lượng uống: chỉ vài ngụm đến một cốc nhỏ, không uống ừng ực một chai cho đỡ khát lúc sắp hết giờ.

Có khoa phát cho người bệnh một gói nước đường hoặc nước uống bổ sung trước mổ vài giờ theo quy trình riêng. Đây là y lệnh của bác sĩ, người nhà chỉ cần cho uống đúng giờ điều dưỡng dặn, không tự thay bằng loại khác ở ngoài.

Đọc một y lệnh nhịn ăn trước mổ

Y lệnh chuẩn bị trước mổ thường do bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ gây mê cùng ra, điều dưỡng khoa thực hiện và dặn người nhà. Đọc hiểu từng phần giúp người nhà không bị bất ngờ.

Câu ghi thường gặp

Trên tờ điều trị hoặc phiếu chuẩn bị trước mổ, câu ghi thường có dạng khuôn: “Nhịn ăn từ … giờ ngày …; được uống nước trong đến … giờ ngày …; thuốc buổi sáng: theo chỉ định gây mê.” Ba phần này trả lời ba câu hỏi: ngừng ăn lúc nào, ngừng uống lúc nào, thuốc thì sao.

Giờ mổ dự kiến là mốc gốc

Mọi mốc nhịn đều tính ngược từ giờ dự kiến đưa người bệnh vào phòng mổ. Người mổ ca đầu buổi sáng thường được dặn ngừng ăn từ tối, còn người mổ ca chiều có thể được ăn sáng nhẹ rất sớm. Hãy hỏi: “Ông nhà em dự kiến mổ ca mấy, buổi sáng hay chiều?”

Ngày ghi trên y lệnh

Người nhà hay nhầm ngày khi mổ sáng sớm. “Nhịn ăn từ 22 giờ” nghĩa là 22 giờ đêm hôm trước ngày mổ. Nếu y lệnh viết tắt hoặc chữ khó đọc, nhờ điều dưỡng đọc lại và nhắc lại theo cách nói của mình để chắc là hiểu giống nhau.

Thuốc buổi sáng ngày mổ

Lần khám tiền mê, bác sĩ gây mê thường hỏi người bệnh đang dùng những thuốc gì. Đây là lúc người nhà cần đưa đủ hộp thuốc, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng, thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt. Từ đó bác sĩ sẽ dặn thuốc nào uống sáng ngày mổ với một ngụm nước nhỏ, thuốc nào ngừng.

Một số nhóm thuốc hay có dặn riêng: thuốc chống đông và chống kết tập tiểu cầu thường phải ngừng trước nhiều ngày theo kế hoạch của bác sĩ; thuốc tiểu đường dạng uống và tiêm có thể đổi cách dùng ngày mổ; một số thuốc huyết áp được dặn vẫn uống, số khác tạm ngừng. Bài này không nêu tên hay liều cụ thể, vì quyết định thay đổi theo từng người bệnh.

Điều quan trọng với người nhà: ngụm nước dùng để uống thuốc buổi sáng được bác sĩ tính sẵn trong y lệnh, nên không phải lý do để uống thêm cả cốc. Và thuốc nào bác sĩ chưa nhắc tới thì hỏi lại, đừng tự đoán là uống hay ngừng.

Ca mổ bị dời: chuyện thường gặp, cách xử lý đúng

Vì sao hay bị dời. Ca trước kéo dài, có ca cấp cứu chen vào, kết quả xét nghiệm chưa đủ. Dời mổ không có nghĩa là bị quên.

Không tự cho ăn khi chờ lâu. Ca mổ có thể được gọi bất cứ lúc nào. Nếu người bệnh vừa ăn, cả ca phải dời thêm nhiều giờ nữa.

Hỏi điều dưỡng sau mỗi vài giờ chờ. Câu hỏi mẫu: “Chị ơi, bà nhà em nhịn từ tối qua, giờ đã quá trưa, khoa có báo giờ mổ mới chưa, bà có được uống chút nước trong không?” Nhiều khi bác sĩ sẽ cho uống thêm nước trong hoặc truyền dịch.

Nếu mổ chuyển sang hôm sau. Bác sĩ thường cho ăn lại bữa nhẹ, rồi ra y lệnh nhịn mới cho đêm đó. Người nhà cần nghe lại toàn bộ mốc giờ mới, không dùng lại lời dặn hôm qua.

Người dễ chịu nhịn kém. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người đái tháo đường chờ lâu dễ mệt lả hoặc hạ đường máu. Thấy vã mồ hôi, run, lơ mơ thì báo ngay.

Những lỗi làm phải hoãn mổ

Ăn thật no ngay trước giờ nhịn. Bữa khuya nhiều thịt mỡ lúc sát mốc làm dạ dày chưa kịp trống vào sáng hôm sau, dù về giờ là đúng.

Coi sữa là nước. Một hộp sữa buổi sáng là lý do phổ biến khiến ca mổ phải lùi.

Nhai kẹo cao su, hút thuốc lá. Cả hai làm tăng tiết dịch dạ dày, và hút thuốc còn ảnh hưởng tới đường thở khi gây mê.

Nghĩ nhịn càng lâu càng tốt. Không cho uống cả nước trong từ chiều hôm trước khiến người bệnh khát, mệt, khó lấy ven, buồn nôn nhiều hơn sau mổ.

Không nói thật khi được hỏi. Điều dưỡng và bác sĩ gây mê sẽ hỏi lần cuối người bệnh ăn uống lúc nào. Trả lời chính xác là cách bảo vệ người bệnh, không phải để bị trách.

Sau mổ khi nào được ăn lại

Thời điểm ăn lại phụ thuộc vào loại mổ. Mổ không đụng tới ống tiêu hoá, người bệnh tỉnh, hết buồn nôn thì thường được uống nước sớm, rồi ăn nhẹ trong ngày. Mổ dạ dày, ruột thì có thể phải nhịn lâu hơn, chờ ruột hoạt động trở lại. Bác sĩ sẽ ra y lệnh cụ thể sau mổ, người nhà đừng dựa vào giờ nhịn trước mổ để đoán.

Trình tự nâng dần từ nước trong lên ăn đặc được giải thích trong bài ăn lỏng rồi ăn đặc. Còn nếu sau mổ bác sĩ cho nhịn tiếp nhiều ngày, cách hiểu y lệnh và cách giúp người bệnh đỡ khát nằm trong bài nhịn ăn hoàn toàn.

Khi nào báo điều dưỡng ngay, khi nào gọi cấp cứu

Trong thời gian nhịn chờ mổ, người nhà báo điều dưỡng ngay khi:

  • Người bệnh lỡ ăn, uống sữa hoặc uống nhiều nước sau mốc.
  • Đau bụng tăng, nôn, sốt, khó thở trong lúc chờ.
  • Run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, nói lẫn, đặc biệt ở người đái tháo đường.
  • Chóng mặt, ngất khi đứng dậy đi vệ sinh.
  • Đã quá giờ mổ dự kiến nhiều tiếng mà chưa ai báo giờ mới.

Nếu người bệnh đang ở nhà, nhịn ăn theo lời dặn để sáng sớm vào viện mổ theo lịch, mà xuất hiện đau ngực, khó thở, đau bụng dữ dội, nôn ra máu hoặc ngất, hãy gọi cấp cứu 115 thay vì chờ đến giờ hẹn.

Câu hỏi thường gặp

Trước mổ mấy tiếng thì không được uống nước?

Nhiều hướng dẫn gây mê dùng mốc tham khảo khoảng hai tiếng trước gây mê với nước trong. Tuy vậy mốc thật nằm trong y lệnh của bệnh viện, tính theo giờ mổ dự kiến của từng người, nên hãy hỏi điều dưỡng giờ cụ thể.

Mổ gây tê tuỷ sống có phải nhịn ăn không?

Có. Trong lúc mổ có thể cần thêm thuốc an thần hoặc chuyển sang gây mê, nên dạ dày vẫn phải trống như khi gây mê toàn thân.

Uống sữa trước mổ có tính là uống nước không?

Không. Sữa có đạm và chất béo, tiêu chậm, được tính như thức ăn. Uống sữa sau mốc ngừng ăn có thể khiến ca mổ phải hoãn.

Sáng ngày mổ có được uống thuốc huyết áp không?

Tuỳ y lệnh. Bác sĩ gây mê sẽ dặn thuốc nào uống với một ngụm nước nhỏ, thuốc nào ngừng. Không tự quyết, hãy hỏi lại nếu lời dặn chưa nhắc tới thuốc đó.

Ca mổ bị dời sang chiều thì có được ăn không?

Không tự cho ăn. Hỏi điều dưỡng về giờ mổ mới. Bác sĩ có thể cho uống thêm nước trong hoặc truyền dịch để người bệnh đỡ mệt trong lúc chờ.

Lỡ ăn sáng trước mổ thì có nên giấu không?

Không nên. Hãy báo thật giờ ăn và món đã ăn. Bác sĩ sẽ dời giờ mổ cho an toàn; giấu đi có thể khiến người bệnh bị hít sặc khi gây mê.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283