YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh truyền, tiêm và thở oxy

Kim luồn tĩnh mạch ở tay: người nhà giữ gìn và quan sát thế nào

Kim luồn giúp người bệnh không phải chích nhiều lần, nhưng dễ tuột, tắc và viêm nếu không giữ đúng. Người nhà nên làm gì khi ăn, ngủ, rửa ráy và khi nào cần báo điều dưỡng.

Kim luồn tĩnh mạch ở tay: người nhà giữ gìn và quan sát thế nào

Kim luồn là một ống nhựa mềm nằm trong tĩnh mạch, giữ lại nhiều ngày để tiêm và truyền mà không phải chích lại. Người nhà giữ cho tay đó không bị kéo, đè, gập mạnh, giữ băng khô sạch, và báo điều dưỡng khi chỗ kim đỏ, sưng, đau, ướt hay băng bong.

Kim luồn là thứ người nhà nhìn thấy hằng ngày nhưng ít ai được giải thích. Hiểu nó cấu tạo ra sao thì cũng hiểu vì sao có những việc nên tránh, và vì sao điều dưỡng thỉnh thoảng phải rút ra cắm lại chỗ khác dù người bệnh không muốn.

Kim luồn là gì, khác kim tiêm thường ở chỗ nào

Lúc đặt, điều dưỡng dùng một kim kim loại có ống nhựa mỏng bọc ngoài. Khi đã vào tĩnh mạch, kim kim loại được rút ra, chỉ để lại ống nhựa mềm. Vì vậy người bệnh cử động tay nhẹ nhàng được mà không sợ “kim đâm thủng mạch”.

Đầu ngoài của kim luồn có cổng đậy nắp và thường có cánh nhỏ để dán băng. Băng dán trong suốt cho phép nhìn thấy chỗ kim mà không phải bóc. Một số bệnh viện ghi ngày đặt kim lên băng để biết khi nào cần thay theo quy định.

Giữa các lần dùng thuốc, điều dưỡng bơm rửa kim bằng một lượng nhỏ nước muối để kim không tắc. Người nhà thấy điều dưỡng bơm “nước trong” vào kim mà không phải thuốc thì đó là việc này.

Những tình huống thường ngày và cách giữ kim

Kim tuột hay tắc phần lớn xảy ra lúc sinh hoạt bình thường, không phải lúc truyền.

  • Ăn cơm: để người bệnh dùng tay không có kim. Nếu kim ở tay thuận, người nhà đút giúp vài bữa còn hơn để kim bị bẻ gập liên tục.
  • Ngủ: tay có kim đặt ngoài chăn, không gối đầu lên, không kẹp giữa hai đầu gối. Có thể kê tay trên một chiếc khăn gấp để không bị đè.
  • Thay áo: cởi tay không có kim trước, mặc tay có kim trước; với áo chui đầu, chọn áo cài khuy hoặc áo rộng tay trong những ngày giữ kim.
  • Rửa tay, lau người: không để nước ngấm vào băng. Lau bằng khăn ẩm vắt kỹ, tránh vùng băng.
  • Tắm, gội: hỏi điều dưỡng trước. Có nơi cho bọc lại bằng vật liệu chống nước, có nơi khuyên lau người thay tắm trong những ngày có kim.
  • Đi lại: nếu không đang truyền, kim được đậy nắp, đi lại bình thường. Tránh xách đồ nặng bằng tay đó.
  • Người lú lẫn, trẻ nhỏ: hay tự giật. Điều dưỡng có thể dùng nẹp hoặc băng quấn thêm; người nhà nên ngồi cạnh và đánh lạc hướng tay của trẻ.

Dấu hiệu ở chỗ kim và việc cần làm

Người nhà chỉ cần nhìn qua lớp băng trong suốt vài lần mỗi ngày, mỗi lần một hai giây.

Bạn thấyCó thể là gìViệc cần làm
Đỏ, nóng, đau quanh kimTĩnh mạch đang bị kích ứng hoặc viêmBáo điều dưỡng trong buổi
Vệt đỏ hoặc sợi cứng như sợi dây chạy dọc lên trênViêm tĩnh mạch đã lan theo đường đi của mạchBáo sớm, không chờ
Sưng, căng, lạnh hơn bên kiaDịch hoặc thuốc thoát ra ngoài mạchBáo ngay
Có mủ, dịch đục ở chân kimNhiễm khuẩn tại chỗBáo ngay, nhất là khi kèm sốt
Băng bong mép, ướt, bẩnKim dễ tuột, dễ nhiễm khuẩnBáo để thay băng
Một phần ống nhựa trồi ra ngoài so với hôm quaKim đang tuột dầnBáo, không đẩy vào lại
Kim rơi ra hẳnTuột kimLấy bông hoặc gạc sạch ấn lên chỗ đó, gọi điều dưỡng

Dòng cuối là việc duy nhất người nhà nên tự làm: ép nhẹ chỗ chảy máu trong lúc chờ. Không cắm lại, không tự dán lại kim.

Vì sao điều dưỡng rút kim cắm chỗ khác dù “đang yên”

Người nhà đôi khi phật ý: “kim đang chạy tốt sao lại rút?”. Có mấy lý do. Kim luồn giữ quá lâu làm tăng nguy cơ viêm và nhiễm khuẩn, nên mỗi bệnh viện có quy định thời gian thay hoặc tiêu chí đánh giá hằng ngày. Có loại thuốc kích ứng mạch, phải đổi vị trí sớm hơn. Cũng có khi kim còn chạy nhưng điều dưỡng đã thấy dấu hiệu viêm sớm mà người nhà chưa nhận ra.

Ngược lại, có khi điều dưỡng rút kim vì bác sĩ đã ngừng hết thuốc đường tĩnh mạch. Giữ kim khi không cần cũng là một nguy cơ, dù nhỏ.

Câu hỏi tốt nhất là hỏi thẳng: “Kim này rút là để thay chỗ khác hay vì không cần truyền nữa?”. Biết lý do thì bớt lo.

Sau khi rút kim: chăm chỗ kim thế nào

Phần này thường được dặn rất nhanh lúc rút, người nhà dễ quên.

  1. Ấn bông lên chỗ rút một lúc cho đến khi máu cầm, không chà xát. Người đang dùng thuốc chống đông cần ấn lâu hơn.
  2. Giữ tay duỗi thẳng, không gập khuỷu mạnh để cầm máu, vì gập có thể gây bầm.
  3. Giữ miếng băng nhỏ khô sạch trong một khoảng ngắn theo lời dặn rồi bỏ.
  4. Theo dõi chỗ đó trong những ngày sau: đỏ, đau, cứng dọc mạch tăng dần là dấu hiệu viêm tĩnh mạch muộn.

Viêm tĩnh mạch sau rút kim thường nhẹ và tự lui, nhưng nếu kèm sốt hoặc có mủ thì cần khám.

Đường truyền tĩnh mạch trung tâm: người nhà không đụng vào

Một số người bệnh nặng, cần truyền dài ngày hoặc dùng thuốc dễ kích ứng mạch, được đặt đường truyền tĩnh mạch trung tâm: một ống dài hơn đặt vào tĩnh mạch lớn ở cổ, dưới đòn, bẹn, hoặc luồn từ cánh tay lên. Nó có nhiều nhánh nhỏ, mỗi nhánh dùng cho một loại thuốc.

Với loại này, mọi thao tác chỉ do điều dưỡng làm, kể cả đậy nắp. Người nhà để ý ba việc: băng còn kín không, dây có bị kéo căng khi xoay người không, và người bệnh có sốt rét run không, vì nhiễm khuẩn đường truyền trung tâm có thể nặng.

Khi đang truyền dịch qua bất cứ loại kim nào, những dấu hiệu ở dây và chai đã có trong bài đang truyền dịch thấy gì phải gọi điều dưỡng.

Những việc tưởng giúp mà lại hại kim

Người nhà thương người bệnh nên hay “gia cố” thêm. Có mấy kiểu gia cố làm hỏng việc.

Dán thêm băng dính đè lên băng trong. Che mất chỗ kim, điều dưỡng không nhìn được dấu hiệu viêm, và lúc bóc ra dễ kéo tuột kim.

Quấn chặt tay bằng khăn cho kim khỏi tuột. Quấn chặt cản dòng máu về, làm dịch chảy kém và tay phù.

Chườm nóng khi thấy chỗ kim đau. Với thoát mạch một số thuốc, chườm nóng làm tổn thương nặng hơn. Hỏi trước khi chườm bất cứ thứ gì.

Tự mở nắp kim để xem có tắc không. Mở nắp là mở đường cho vi khuẩn vào thẳng mạch máu.

Giữ tay bất động hoàn toàn suốt ngày. Không cần. Cử động ngón tay, cổ tay nhẹ nhàng giúp máu lưu thông; chỉ tránh gập mạnh và kéo căng ở vị trí kim.

Khi nào cần khám, khi nào gọi 115

Đã về nhà mà chỗ kim cũ đỏ lan, sưng nóng, có mủ, hoặc sốt kèm rét run trong vài ngày sau ra viện, nên khám lại sớm, mang giấy ra viện theo.

Người về nhà vẫn còn mang đường truyền dài ngày (ví dụ để truyền thuốc tại nhà theo chương trình của bệnh viện) mà sốt cao, rét run, khó thở, sưng cả cánh tay hoặc cổ phía có ống, hãy gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp

Kim luồn để được mấy ngày?

Không có con số chung cho mọi người. Mỗi bệnh viện có quy định thời gian thay hoặc đánh giá hằng ngày, và kim được thay sớm hơn nếu có dấu hiệu viêm, tắc, tuột. Hỏi điều dưỡng kim hiện tại dự kiến giữ đến khi nào.

Có kim luồn ở tay có được tắm không?

Hỏi điều dưỡng trước. Băng phải giữ khô, nên nhiều nơi khuyên lau người thay vì tắm vòi, hoặc bọc chỗ kim bằng vật liệu chống nước trong lúc tắm. Băng bị ướt thì báo để thay.

Kim luồn bị tuột ra thì làm sao?

Lấy bông hoặc gạc sạch ấn nhẹ lên chỗ kim cho cầm máu và gọi điều dưỡng. Không cắm lại, không dán lại kim. Giữ lại kim đã tuột để điều dưỡng xem có còn nguyên ống không.

Chỗ kim luồn đỏ và đau là bị gì?

Thường là tĩnh mạch bị kích ứng hoặc viêm. Báo điều dưỡng để họ đánh giá và có thể rút kim, đặt chỗ khác. Đừng chịu đựng chờ đến lúc truyền xong vì viêm có thể lan dọc mạch.

Sau khi rút kim luồn vẫn còn cục cứng có sao không?

Một sợi cứng nhẹ, hơi đau dọc mạch sau rút kim thường là viêm tĩnh mạch nhẹ và tự lui trong ít ngày. Nếu đỏ lan, có mủ hoặc kèm sốt thì nên đi khám.

Trẻ nhỏ cứ giật kim luồn thì phải làm sao?

Báo điều dưỡng để họ cố định thêm bằng nẹp hoặc băng quấn phù hợp. Người nhà ngồi cạnh, cho trẻ cầm đồ chơi ở tay kia, đánh lạc hướng. Không tự quấn chặt tay trẻ bằng băng dính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283