Mỗi sáng, sau buổi giao ban của khoa, bác sĩ đi buồng khám từng người bệnh, xem kết quả xét nghiệm mới rồi ghi y lệnh cho cả ngày vào tờ điều trị. Điều dưỡng nhận y lệnh, xếp thành lịch việc. Phần lớn thay đổi trong ngày của người bệnh bắt nguồn từ buổi sáng này.
Người nhà thường chỉ thấy vài phút bác sĩ đứng ở giường. Phía sau vài phút đó là một chuỗi việc có thứ tự, và biết chuỗi này giúp bạn chọn đúng lúc để nói, để hỏi.
Một buổi sáng ở khoa diễn ra theo thứ tự nào
Giờ giấc cụ thể khác nhau giữa các bệnh viện và các khoa, nhưng thứ tự thường gặp là:
- Ca đêm hoàn thành việc cuối ca: đo dấu hiệu sinh tồn, lấy máu xét nghiệm buổi sáng theo y lệnh hôm trước.
- Giao ban khoa: bác sĩ trực và điều dưỡng trực báo cáo những người bệnh có diễn biến trong đêm, người bệnh mới vào, người bệnh nặng.
- Bàn giao ca điều dưỡng: ca đêm giao cho ca sáng tại giường hoặc tại phòng hành chính.
- Đi buồng: bác sĩ điều trị, có khi kèm điều dưỡng và bác sĩ trẻ, khám từng người bệnh.
- Bác sĩ ghi diễn biến và y lệnh vào tờ điều trị, ký.
- Điều dưỡng nhận y lệnh, kiểm tra, lĩnh thuốc, xếp lịch thực hiện trong ngày.
- Các phiếu chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu được gửi đi; người bệnh được đưa đi làm theo lượt.
Thứ tự này giải thích một hiện tượng hay khiến người nhà sốt ruột: thuốc mới có thể đến muộn hơn giờ thường lệ vào ngày đổi thuốc, vì phải chờ y lệnh được ghi, được kiểm tra và thuốc được lĩnh về khoa.
Bác sĩ nhìn gì khi đi buồng
Trong vài phút ở mỗi giường, bác sĩ thường làm ba việc: hỏi người bệnh cảm thấy thế nào, khám những phần liên quan đến bệnh, và đối chiếu với số liệu đêm qua như nhiệt độ, huyết áp, lượng nước tiểu, kết quả xét nghiệm sáng. Phần lớn số liệu đã được điều dưỡng ghi sẵn; phần bác sĩ cần nhất từ người bệnh và người nhà là những gì không đo được.
Những điều như “đêm qua cụ không ngủ, cứ đòi về”, “sáng nay ăn được nửa bát cháo rồi nôn”, “chân bên trái có vẻ sưng hơn hôm qua” có thể làm thay đổi y lệnh trong ngày. Bác sĩ không có mặt suốt đêm; người nhà thì có.
Người nhà nên chuẩn bị gì trước giờ đi buồng
Thời gian ở mỗi giường ngắn, nên chuẩn bị trước sẽ hiệu quả hơn nhiều so với nhớ đâu nói đó.
| Nội dung | Ví dụ cách ghi | Vì sao bác sĩ cần |
|---|---|---|
| Giấc ngủ đêm qua | Ngủ được từ khoảng mấy giờ, dậy mấy lần | Đánh giá đau, lú lẫn, khó thở về đêm |
| Ăn uống | Ăn được khoảng bao nhiêu so với bình thường, có nôn không | Liên quan chế độ ăn và thuốc uống sau ăn |
| Đi tiểu, đi ngoài | Số lần, có gì lạ về màu sắc | Liên quan dịch, thuốc, chức năng thận, tiêu hoá |
| Thay đổi người nhà nhận thấy | Nói năng khác, yếu hơn, sưng, nổi mẩn | Dấu hiệu sớm mà số liệu chưa thấy |
| Câu hỏi của gia đình | Ghi tối đa hai đến ba câu quan trọng nhất | Để có câu trả lời ngay trong buổi khám |
Tờ ghi chép ngắn này nên viết bằng chữ dễ đọc, có ngày tháng. Nhiều bác sĩ còn cảm ơn vì nó giúp họ khỏi phải hỏi đi hỏi lại.
Hỏi gì trong lúc đi buồng, hỏi gì để sau
Hỏi ngay. Những gì liên quan đến hôm nay: có đổi thuốc không, có phải nhịn ăn để làm gì không, có được ngồi dậy đi lại không, khi nào lấy máu lại.
Hỏi sau, vào giờ dành cho người nhà. Những gì cần nói dài: chẩn đoán, tiên lượng, lựa chọn điều trị, chi phí, dự kiến ra viện. Đứng giữa buồng đông người cũng không phải chỗ tốt để bàn chuyện tế nhị.
Không hỏi lúc bác sĩ đang khám giường khác. Đợi bác sĩ xong giường của mình. Chen ngang làm gián đoạn việc khám người khác và câu trả lời cũng vội.
Nếu lỡ mất buổi đi buồng. Hỏi điều dưỡng phụ trách xem y lệnh hôm nay có gì mới. Những câu cần bác sĩ trả lời, nhờ điều dưỡng chuyển hoặc hẹn giờ gặp.
Những buổi đi buồng khác thường
Đi buồng lớn, đi buồng của trưởng khoa
Nhiều khoa có buổi đi buồng chung định kỳ, đông bác sĩ hơn, có trưởng khoa, có khi bàn luận chuyên môn ngay tại giường. Người nhà thấy đông người không có nghĩa bệnh nặng thêm; đó là lúc các quyết định lớn được xem xét lại.
Ngày nghỉ, ngày lễ
Cuối tuần thường có bác sĩ trực đi buồng, tập trung vào người bệnh nặng và người có diễn biến. Y lệnh của người bệnh ổn định có thể được giữ như ngày trước, chờ bác sĩ điều trị quay lại. Nếu bạn có điều cần báo, vẫn báo điều dưỡng như bình thường.
Khi có hội chẩn
Có ngày bác sĩ khoa khác đến khám cùng. Ý kiến hội chẩn được bác sĩ điều trị cân nhắc trước khi thành y lệnh, nên y lệnh có thể ra muộn hơn. Xem thêm bài y lệnh của bác sĩ trực và khi hội chẩn.
Y lệnh bổ sung trong ngày
Buổi sáng không phải lần duy nhất có y lệnh. Khi kết quả xét nghiệm về buổi trưa, khi người bệnh có diễn biến buổi chiều, bác sĩ có thể ra y lệnh bổ sung, ghi một mốc giờ mới trên tờ điều trị. Điều dưỡng ca chiều nhận và thực hiện như y lệnh sáng.
Vì vậy, câu “sáng nay bác sĩ bảo thế” đôi khi không còn đúng vào buổi tối. Khi thấy khác, hãy hỏi mốc y lệnh mới nhất. Nếu muốn hiểu vì sao một y lệnh có thể hết hiệu lực giữa chừng, đọc thêm bài y lệnh có hiệu lực bao lâu.
Những cái sai hay gặp của người nhà trong giờ đi buồng
Đều xuất phát từ ý tốt, nhưng làm buổi khám kém hiệu quả:
- Cả gia đình cùng có mặt và cùng hỏi, mỗi người một câu, bác sĩ không biết trả lời ai trước.
- Trả lời thay người bệnh khi người bệnh vẫn tỉnh và tự nói được; bác sĩ cần nghe chính người bệnh mô tả.
- Giấu bớt chuyện người bệnh không chịu uống thuốc hay lén ăn đồ bị kiêng vì sợ bị trách.
- Đi ra ngoài đúng giờ đi buồng rồi quay lại hỏi điều dưỡng những gì bác sĩ đã nói.
- Đưa ra quyết định về điều trị ngay tại giường khi chưa bàn với người bệnh và gia đình.
Cử một người đại diện, mang theo tờ ghi chép, để người bệnh tự nói trước rồi mới bổ sung, và nói thật mọi chuyện. Bác sĩ chỉ ra y lệnh đúng khi có thông tin đúng.
Với sinh viên điều dưỡng: tận dụng buổi đi buồng
Đi theo buổi đi buồng là cách học nhanh nhất vì bạn nghe được lý do đằng sau từng y lệnh. Mang sổ tay, ghi tên người bệnh mình theo dõi, ghi lại những gì bác sĩ nói khi khám. Sau buổi đi buồng, mở tờ điều trị đối chiếu xem lời nói đã được viết thành y lệnh thế nào.
Nếu được giao báo cáo người bệnh trong buổi đi buồng, chuẩn bị theo trình tự: tình trạng chung, số liệu đáng chú ý đêm qua, việc đã làm theo y lệnh hôm trước, điều chưa làm được và lý do. Ngắn, có số, không kể lan man.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ đi buồng lúc mấy giờ?
Thường vào buổi sáng sau giao ban khoa, giờ cụ thể tùy bệnh viện và tùy khoa. Hỏi điều dưỡng giờ đi buồng thường lệ của khoa để người nhà có mặt đúng lúc.
Vì sao ngày đổi thuốc thì thuốc buổi sáng đến muộn?
Thuốc mới cần y lệnh được ghi sau đi buồng, điều dưỡng kiểm tra rồi lĩnh từ khoa dược. Chuỗi việc này mất thời gian nên thuốc có thể đến muộn hơn giờ thường lệ.
Người nhà nên nói gì với bác sĩ khi đi buồng?
Những điều bác sĩ không tự thấy được: giấc ngủ đêm qua, ăn uống, đi tiểu, thay đổi bất thường. Ghi sẵn ra giấy, kèm hai đến ba câu hỏi quan trọng nhất.
Cuối tuần có bác sĩ khám không?
Có bác sĩ trực đi buồng, tập trung vào người bệnh nặng và người có diễn biến. Người bệnh ổn định thường giữ y lệnh như ngày trước đến khi bác sĩ điều trị xem lại.
Lỡ mất buổi đi buồng thì hỏi ai?
Hỏi điều dưỡng phụ trách giường về y lệnh mới trong ngày. Câu hỏi cần bác sĩ trả lời thì nhờ điều dưỡng chuyển hoặc xin hẹn giờ gặp bác sĩ điều trị.