YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh xét nghiệm và thăm dò

Đọc phiếu chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu và các chữ viết tắt hay gặp

Phiếu chỉ định ghi bằng nhiều chữ viết tắt như CTM, ĐGĐ, TPTNT, XQ, CLVT. Biết các phần của phiếu và nghĩa của chữ tắt giúp người nhà hiểu người bệnh sắp làm gì.

Đọc phiếu chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu và các chữ viết tắt hay gặp

Phiếu chỉ định cho biết người bệnh sẽ được làm gì, lấy mẫu gì, có cần chuẩn bị gì và ai chỉ định. Phần khó đọc nhất là chữ viết tắt: CTM là công thức máu, ĐGĐ là điện giải đồ, TPTNT là tổng phân tích nước tiểu, CLVT là chụp cắt lớp vi tính.

Người nhà và sinh viên điều dưỡng thường cầm phiếu mà không đọc ra người bệnh sắp làm những gì. Bài này giải thích bố cục chung của một phiếu chỉ định, liệt kê các chữ viết tắt phổ biến, và chỉ ra những chỗ dễ hiểu nhầm. Mỗi bệnh viện có quy ước viết tắt riêng, nên khi không chắc vẫn phải hỏi lại.

Một phiếu chỉ định thường có những phần gì

Phiếu giấy hay phiếu in từ hệ thống máy tính, dù khác mẫu, thường có các phần sau:

  • Thông tin hành chính: họ tên, năm sinh, giới, mã người bệnh, khoa, buồng, giường. Đây là phần dùng để đối chiếu đúng người, đúng mẫu.
  • Chẩn đoán hoặc chẩn đoán sơ bộ: cho khoa xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh biết bác sĩ đang nghĩ đến bệnh gì để đọc kết quả có định hướng.
  • Yêu cầu: tên các xét nghiệm hoặc kỹ thuật được chỉ định, thường viết tắt, có khi đánh dấu vào ô có sẵn.
  • Loại mẫu và thời điểm lấy: máu, nước tiểu, đờm, dịch; lấy lúc đói, lấy giờ nào.
  • Mức ưu tiên: đánh dấu cấp hay thường theo quy ước của bệnh viện.
  • Ghi chú kỹ thuật với chụp chiếu: có tiêm thuốc cản quang hay không, vùng chụp, bên phải hay bên trái.
  • Bác sĩ chỉ định: họ tên, chữ ký, ngày giờ.

Sự khác nhau giữa chỉ định cấp và thường được giải thích ở bài xét nghiệm cấp và xét nghiệm thường quy. Phần thông tin hành chính tưởng là thủ tục nhưng là chỗ ngăn nhầm mẫu giữa người bệnh với nhau; người nhà thấy sai tên, sai năm sinh thì báo ngay.

Chữ viết tắt hay gặp trên phiếu xét nghiệm

Danh sách dưới là cách viết tắt phổ biến ở nhiều bệnh viện Việt Nam. Có nơi dùng chữ tiếng Anh, có nơi dùng chữ tiếng Việt cho cùng một xét nghiệm.

Chữ tắtNghĩaThường dùng để
CTM, TPT tế bào máuCông thức máu, tổng phân tích tế bào máuĐếm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu; xem thiếu máu, nhiễm trùng
ĐGĐĐiện giải đồĐo natri, kali, clo trong máu
SHMSinh hoá máuNhóm xét nghiệm như đường, ure, creatinin, men gan
GluGlucose, đường máuTheo dõi đường máu
Ure, CreUre, creatininĐánh giá chức năng thận
AST, ALT (có nơi ghi GOT, GPT)Hai men ganĐánh giá tổn thương tế bào gan
ĐMCBĐông máu cơ bảnXem máu đông nhanh hay chậm, trước thủ thuật, khi dùng thuốc chống đông
CRPMột protein tăng khi có viêmTheo dõi mức độ viêm, nhiễm trùng
HbA1cHuyết sắc tố gắn đườngPhản ánh đường máu trung bình trong vài tháng
KMĐMKhí máu động mạchĐo oxy, khí carbonic, độ toan kiềm ở người bệnh nặng
TPTNTTổng phân tích nước tiểuTìm đạm, đường, hồng cầu, bạch cầu trong nước tiểu
HBsAg, Anti HCVXét nghiệm virus viêm gan B, viêm gan CSàng lọc, thường làm trước phẫu thuật, thủ thuật
Nhóm máu ABO, RhXác định nhóm máuChuẩn bị khi có khả năng phải truyền máu

Thấy một chữ không có trong danh sách, cách đơn giản nhất là hỏi điều dưỡng: “Chữ này trên phiếu là xét nghiệm gì ạ?”. Đây là câu hỏi bình thường, điều dưỡng trả lời được.

Chữ viết tắt trên phiếu chụp chiếu và thăm dò chức năng

Với chẩn đoán hình ảnh và thăm dò, chữ tắt thường gặp là:

Chữ tắtNghĩaGhi chú cho người nhà
XQChụp X quangNhanh, thường không cần chuẩn bị gì đặc biệt
SASiêu âmSiêu âm bụng có thể cần nhịn ăn, siêu âm vùng tiểu khung có thể cần nhịn tiểu cho bàng quang đầy
CT, CLVTChụp cắt lớp vi tínhĐọc kỹ có ghi tiêm thuốc cản quang hay không
MRI, CHTChụp cộng hưởng từPhải khai kim loại, máy tạo nhịp, thiết bị cấy trong người trước khi vào phòng
ECG, ĐTĐĐiện tim đồGhi điện tim, nhanh, không đau
NSNội soiThường ghi kèm vùng soi như dạ dày, đại tràng, phế quản
SÂ timSiêu âm timXem cấu trúc và chức năng tim

Với y lệnh chụp có thuốc cản quang, phần chuẩn bị riêng được giải thích ở bài chuẩn bị trước khi chụp có thuốc cản quang.

Những chỗ dễ hiểu nhầm

Phần lớn hiểu nhầm đến từ việc một chữ tắt có hai nghĩa hoặc bỏ qua một chữ nhỏ nhưng quan trọng.

ĐTĐ có hai nghĩa. Trên phiếu thăm dò, ĐTĐ thường là điện tim đồ; trong chẩn đoán, ĐTĐ lại hay là đái tháo đường. Người nhà thấy ĐTĐ trên phiếu điện tim mà hoảng vì tưởng người bệnh mắc thêm tiểu đường là chuyện có xảy ra. Đọc theo ngữ cảnh, không chắc thì hỏi.

“Có tiêm” và “không tiêm” trên phiếu chụp. Hai chữ này quyết định người bệnh có phải xét nghiệm thận, nhịn ăn và ký phiếu đồng ý hay không. Nếu thấy phiếu ghi có tiêm mà chưa ai hỏi dị ứng, nhắc điều dưỡng.

Bên phải, bên trái. Chụp gối, chụp tay, siêu âm vú, siêu âm tinh hoàn đều ghi bên. Người bệnh biết rõ mình đau bên nào thì đối chiếu với phiếu; thấy ghi ngược bên, báo ngay trước khi chụp.

Chẩn đoán sơ bộ không phải kết luận. Phiếu ghi “theo dõi viêm ruột thừa” hay “nghi sỏi thận” chỉ là hướng bác sĩ đang tìm. Đó chưa phải chẩn đoán xác định, đừng vội báo tin cho cả họ hàng.

Chữ tắt tiếng Anh và tiếng Việt cho cùng một thứ. CT và CLVT, MRI và CHT, ECG và ĐTĐ là cùng một kỹ thuật. Phiếu này ghi CT, phiếu kia ghi CLVT không có nghĩa là làm hai lần.

Dành cho sinh viên điều dưỡng: đọc phiếu chỉ định theo trình tự

Khi nhận một phiếu chỉ định để chuẩn bị người bệnh hoặc lấy mẫu, đọc theo thứ tự sau giúp không bỏ sót:

  1. Đối chiếu họ tên, năm sinh, mã người bệnh trên phiếu với vòng đeo tay và hồ sơ.
  2. Đọc yêu cầu: những xét nghiệm, kỹ thuật nào; chữ tắt nào chưa chắc thì hỏi điều dưỡng hướng dẫn.
  3. Xác định loại mẫu, loại ống, thời điểm lấy, yêu cầu nhịn hay không.
  4. Xem mức ưu tiên cấp hay thường để biết phải làm ngay hay theo lượt.
  5. Với chụp chiếu, nội soi: xem có tiêm thuốc, có gây mê, có cần phiếu đồng ý không; bên nào, vùng nào.
  6. Giải thích ngắn cho người bệnh và người nhà sắp làm gì, cần chuẩn bị gì, trong phạm vi của điều dưỡng; câu hỏi về chẩn đoán chuyển cho bác sĩ.

Thói quen đọc đủ từng phần ngay từ khi còn là sinh viên giúp tránh những lỗi khó sửa về sau, như lấy nhầm ống, lấy mẫu lúc người bệnh vừa ăn, hay đưa người bệnh đi chụp khi chưa có kết quả thận.

Người nhà dùng phiếu chỉ định để làm gì

Phiếu chỉ định không phải để người nhà tự đánh giá việc chỉ định đúng hay sai. Nó giúp gia đình biết hôm nay người bệnh sẽ được làm những gì, để chuẩn bị đúng: giữ nhịn ăn, tháo trang sức, mang theo kết quả cũ, có người đi cùng.

Nếu thấy một xét nghiệm hay một lần chụp mà gia đình không hiểu vì sao cần, câu hỏi hợp lý là: “Bác sĩ cho làm thêm cái này là để tìm gì ạ?”. Người bệnh có quyền được giải thích. Ngược lại, tự ý đề nghị bỏ bớt hay thêm xét nghiệm theo lời khuyên trên mạng thường không giúp gì cho điều trị.

Trong lúc chờ làm theo phiếu, nếu người bệnh có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, lơ mơ, chảy máu thì báo điều dưỡng ngay, việc làm theo phiếu xếp sau. Ở nhà mà gặp các dấu hiệu đó thì gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi thường gặp

CTM trên phiếu xét nghiệm là gì?

CTM là công thức máu, còn gọi là tổng phân tích tế bào máu. Xét nghiệm này đếm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, giúp bác sĩ xem có thiếu máu, nhiễm trùng hay rối loạn tiểu cầu không.

TPTNT là xét nghiệm gì?

TPTNT là tổng phân tích nước tiểu, tìm đạm, đường, hồng cầu, bạch cầu và một số chất khác trong nước tiểu. Thường lấy nước tiểu giữa dòng buổi sáng.

CLVT và CT có khác nhau không?

Không khác. CT là chữ tắt tiếng Anh, CLVT là chữ tắt tiếng Việt của chụp cắt lớp vi tính. Tương tự, MRI và CHT đều là chụp cộng hưởng từ.

ĐTĐ trên phiếu là đái tháo đường hay điện tim?

Tùy ngữ cảnh. Trên phiếu thăm dò chức năng, ĐTĐ thường là điện tim đồ; trong phần chẩn đoán, ĐTĐ hay là đái tháo đường. Không chắc thì hỏi điều dưỡng.

Phiếu chỉ định ghi chẩn đoán nghi ngờ có phải đã mắc bệnh đó không?

Không. Chẩn đoán sơ bộ trên phiếu chỉ cho khoa thăm dò biết bác sĩ đang tìm gì. Kết luận chỉ có sau khi đủ kết quả và được bác sĩ điều trị giải thích.

Thấy phiếu chụp ghi sai bên đau thì làm sao?

Báo ngay cho điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên trước khi chụp, nói rõ người bệnh đau bên nào. Họ sẽ đối chiếu với bác sĩ chỉ định để sửa phiếu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283