YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Thực hiện y lệnh — dành cho điều dưỡng

Nhận y lệnh đầu ca: điều dưỡng kiểm tra những gì, theo thứ tự nào?

Trình tự điều dưỡng nhận và kiểm tra y lệnh đầu ca: đọc hồ sơ trước khi vào buồng, đối chiếu tờ điều trị với sổ thuốc, khoanh y lệnh mới, y lệnh dừng và y lệnh cần hỏi lại.

Nhận y lệnh đầu ca: điều dưỡng kiểm tra những gì, theo thứ tự nào?

Đầu ca, điều dưỡng nhận y lệnh theo thứ tự: nghe bàn giao, đọc tờ điều trị mới nhất của từng người bệnh, đối chiếu với sổ hoặc phiếu thực hiện thuốc, đánh dấu y lệnh mới, y lệnh dừng và y lệnh chưa rõ, rồi mới lên kế hoạch giờ làm. Không vào buồng phát thuốc khi chưa đọc xong y lệnh của chính ngày hôm đó.

Bài này viết cho điều dưỡng mới ra trường và sinh viên đi thực tập, những người thường lúng túng ở mười lăm phút đầu ca: hồ sơ chồng chất, người nhà hỏi liên tục, bác sĩ đi buồng sớm. Trình tự dưới đây không phải quy định của một bệnh viện cụ thể; mỗi khoa có mẫu biểu riêng, nhưng thứ tự suy nghĩ thì gần như ở đâu cũng giống nhau.

Vì sao phải đọc y lệnh trước khi vào buồng bệnh

Y lệnh trên tờ điều trị là căn cứ duy nhất để điều dưỡng dùng thuốc và làm thủ thuật. Sổ thuốc, bảng phân công hay trí nhớ của ca trước chỉ là bản chép lại. Khi bản chép và bản gốc lệch nhau, bản gốc thắng. Sai sót hay gặp nhất đầu ca là phát thuốc theo sổ chép từ hôm qua trong khi bác sĩ đã dừng thuốc đó từ chiều tối.

Đọc trước còn giúp điều dưỡng biết ca này nặng ở đâu. Một người bệnh có y lệnh lấy máu xét nghiệm lúc đói thì phải được làm trước giờ ăn sáng. Một người bệnh có y lệnh nhịn ăn để làm thủ thuật thì phải báo cho người nhà trước khi họ mua cháo. Những việc như vậy bỏ lỡ năm phút là hỏng cả buổi.

Cuối cùng, đọc trước giúp điều dưỡng trả lời được người nhà. Câu hỏi quen thuộc nhất buổi sáng là “Hôm nay bác có đổi thuốc không cô?”. Điều dưỡng đã đọc y lệnh trả lời được ngay, điều dưỡng chưa đọc thì chỉ biết hẹn lát nữa, và người nhà sẽ hỏi lại người khác, gây rối thêm.

Trình tự nhận y lệnh đầu ca, từng bước

Thứ tự dưới đây đi từ thông tin chung đến chi tiết từng người bệnh. Làm đúng thứ tự giúp không bỏ sót người nào.

  1. Nghe bàn giao ca trước. Ghi nhanh vào sổ tay: người bệnh mới vào, người bệnh nặng, người chuyển khoa, y lệnh còn treo chưa làm xong của ca trước, xét nghiệm đang chờ kết quả.
  2. Xếp hồ sơ theo mức ưu tiên. Người bệnh nặng, người mới vào trong đêm, người có thủ thuật hoặc mổ trong ngày được đọc trước. Người bệnh ổn định, sắp ra viện đọc sau.
  3. Mở tờ điều trị đúng ngày. Kiểm tra họ tên, tuổi, số giường, mã hồ sơ ở đầu tờ khớp với bìa hồ sơ. Lật đến y lệnh mới nhất, kể cả y lệnh bổ sung ghi trong đêm.
  4. Đối chiếu với sổ hoặc phiếu thực hiện thuốc. Đi từng dòng: thuốc nào giữ nguyên, thuốc nào mới thêm, thuốc nào đã gạch dừng, thuốc nào đổi đường dùng hay đổi giờ.
  5. Đánh dấu ba loại y lệnh. Y lệnh mới, y lệnh dừng và y lệnh chưa rõ. Mỗi khoa có cách đánh dấu riêng; quan trọng là ai nhìn vào cũng hiểu như nhau.
  6. Kiểm tra chữ ký và thời điểm. Y lệnh phải có chữ ký và họ tên bác sĩ, ghi ngày giờ. Y lệnh thiếu chữ ký hoặc thiếu giờ được xếp vào nhóm cần hỏi lại.
  7. Kiểm tra thuốc thực có. Thuốc mới đã được lĩnh từ khoa dược chưa, thuốc còn trong ngăn của người bệnh có đủ cho ca không, thuốc dừng đã được tách riêng chưa.
  8. Lập kế hoạch giờ trong ca. Ghi lên bảng phân công hoặc sổ tay: giờ nào làm gì, cho ai. Việc có giờ cố định (thuốc theo giờ, xét nghiệm lúc đói, chuẩn bị mổ) xếp trước; việc linh hoạt xếp sau.
  9. Hỏi lại những y lệnh chưa rõ ngay khi bác sĩ có mặt. Không để đến giờ phát thuốc mới hỏi, vì lúc đó bác sĩ có thể đã lên phòng mổ hoặc đi hội chẩn.

Với điều dưỡng mới, toàn bộ trình tự này có thể mất ba mươi đến bốn mươi phút cho một nhóm người bệnh. Sau vài tuần, phần lớn người làm quen sẽ rút ngắn được, nhưng không nên rút bằng cách bỏ bước đối chiếu từng dòng.

Đọc một tờ điều trị: nhìn vào đâu trước

Bảng dưới gợi ý những ô điều dưỡng cần nhìn khi mở tờ điều trị, và câu hỏi tự đặt cho mỗi ô.

Phần trên tờ điều trịCâu hỏi điều dưỡng tự đặtNếu không khớp
Họ tên, tuổi, giường, mã hồ sơCó đúng người bệnh đang nằm ở giường này không?Dừng lại, kiểm tra vòng tay người bệnh và hỏi điều dưỡng trưởng
Ngày giờ ghi y lệnhĐây có phải y lệnh mới nhất không, có y lệnh bổ sung trong đêm không?Lật hết các trang, hỏi bác sĩ trực đêm qua nếu còn ở khoa
Diễn biến bệnhBác sĩ ghi tình trạng gì, có liên quan đến thuốc nào phải theo dõi?Ghi chú để theo dõi kỹ trong ca
Dòng thuốcTên thuốc, hàm lượng, đường dùng, số lần, giờ dùng có đủ không?Xếp vào nhóm y lệnh chưa rõ
Y lệnh chăm sóc, theo dõiCấp chăm sóc, chế độ ăn, theo dõi dấu hiệu sinh tồn mấy giờ một lần?Đối chiếu bảng phân công, sửa kế hoạch ca
Y lệnh cận lâm sàngXét nghiệm, chụp chiếu nào làm hôm nay, cần chuẩn bị gì?Báo người bệnh nhịn ăn nếu cần, gửi phiếu chỉ định
Chữ ký bác sĩCó chữ ký và họ tên rõ không?Chưa thực hiện, đề nghị bác sĩ ký bổ sung

Thứ tự trên không bắt buộc, nhưng nhìn tên người bệnh trước tiên là thói quen nên giữ suốt đời nghề. Nhiều sai sót nghiêm trọng bắt đầu từ việc đọc đúng y lệnh nhưng của người nằm giường bên cạnh.

Ba loại y lệnh cần đánh dấu riêng

Đánh dấu không phải để trang trí hồ sơ. Mục đích là để chính mình và người làm cùng ca nhìn vào biết ngay chỗ nào cần chú ý.

Y lệnh mới

Là y lệnh lần đầu xuất hiện trong đợt điều trị, hoặc thuốc cũ nhưng đổi đường dùng, đổi số lần, đổi giờ. Y lệnh mới cần được giải thích cho người bệnh và người nhà, theo dõi kỹ lần dùng đầu tiên, và kiểm tra tiền sử dị ứng nếu là thuốc chưa từng dùng.

Y lệnh dừng

Là thuốc hay việc chăm sóc bác sĩ đã ghi dừng. Đây là nhóm dễ sót nhất, vì sổ thuốc vẫn còn dòng cũ và ngăn thuốc của người bệnh vẫn còn thuốc. Khi đánh dấu y lệnh dừng, nên tách luôn thuốc đó khỏi khay phát của ca để không có cơ hội phát nhầm.

Y lệnh chưa rõ

Gồm y lệnh chữ khó đọc, thiếu đường dùng, thiếu giờ, hai dòng mâu thuẫn nhau, thiếu chữ ký, hoặc y lệnh có vẻ không hợp với tình trạng người bệnh. Nhóm này không được thực hiện cho đến khi hỏi lại bác sĩ. Cách hỏi lại cho đúng mực được trình bày trong bài gặp y lệnh không rõ hoặc nghi sai.

Tình huống thật hay gặp đầu ca

Bác sĩ trực đêm ra y lệnh bổ sung ở trang sau. Điều dưỡng đọc trang đầu thấy đủ, không lật trang sau, nên bỏ sót một thuốc mới. Cách tránh: luôn lật đến trang cuối cùng có chữ, kể cả khi trang trước trông như đã đầy đủ.

Tờ điều trị chưa có y lệnh của ngày hôm nay. Bác sĩ chưa đi buồng, y lệnh ngày mới chưa ghi. Điều dưỡng thực hiện tiếp y lệnh còn hiệu lực của ngày hôm trước theo quy định của khoa, nhưng ghi nhớ để đối chiếu lại ngay khi bác sĩ ghi xong. Nếu khoa không có quy định rõ, hỏi điều dưỡng trưởng.

Người bệnh chuyển giường trong đêm. Số giường trên bảng, trên sổ thuốc và trên hồ sơ có thể chưa được sửa đồng bộ. Kiểm tra bằng họ tên và vòng tay, không bằng số giường.

Hai người bệnh trùng tên. Nhiều khoa có hai người cùng họ tên hoặc tên gần giống. Điều dưỡng cần dùng thêm năm sinh, mã hồ sơ và vòng tay; ghi chú cảnh báo trùng tên lên bảng phân công.

Người nhà báo bác sĩ đã dặn miệng dừng thuốc. Lời người nhà là thông tin quý, nhưng chưa phải y lệnh. Điều dưỡng ghi nhận, kiểm tra tờ điều trị và hỏi lại bác sĩ trước khi quyết định có phát thuốc hay không.

Những lỗi hay gặp ở điều dưỡng mới

Đọc sổ thuốc thay cho tờ điều trị. Sổ thuốc tiện, gọn, nhưng là bản chép. Nếu người chép sai, mọi ca sau đều sai theo.

Nhớ y lệnh của hôm qua. Điều dưỡng làm liền nhiều ngày với cùng nhóm người bệnh dễ tự tin rằng mình đã biết hết. Chính những ngày này là lúc bác sĩ đổi thuốc mà mình không để ý.

Ngại hỏi lại. Sợ bị cho là kém, điều dưỡng mới đoán ý bác sĩ. Một câu hỏi lại tốn một phút; một lần đoán sai có thể phải viết báo cáo sự cố.

Phát thuốc trước, đọc y lệnh sau. Khi đầu ca bận, có người phát thuốc theo khay đã soạn sẵn rồi mới đọc hồ sơ. Thứ tự này đảo ngược, và lỗi phát hiện ra lúc đó thường đã muộn.

Không ghi lại y lệnh đã hỏi. Hỏi xong, bác sĩ giải thích miệng, điều dưỡng làm theo nhưng không có gì trên hồ sơ. Ca sau gặp lại đúng câu hỏi ấy. Cần đề nghị bác sĩ sửa hoặc ghi rõ trên tờ điều trị.

Tự kiểm trước khi rời bàn hành chính

Trước khi đẩy xe thuốc vào buồng, điều dưỡng có thể tự hỏi nhanh những câu sau. Trả lời được hết thì mới đi.

  • Mình đã đọc tờ điều trị mới nhất của từng người bệnh được phân công chưa?
  • Có y lệnh nào mới thêm mà người bệnh chưa từng dùng không? Đã hỏi tiền sử dị ứng chưa?
  • Thuốc nào đã dừng, đã tách khỏi khay chưa?
  • Có ai phải nhịn ăn, lấy máu lúc đói, chuẩn bị thủ thuật trong buổi sáng không?
  • Còn y lệnh nào chưa rõ? Đã ghi tên bác sĩ cần hỏi và thời điểm hỏi chưa?
  • Kế hoạch giờ trong ca đã ghi ra giấy hay chỉ đang nằm trong đầu?

Danh sách này ngắn để dùng được mỗi ngày. Khi đã quen, điều dưỡng sẽ tự thêm những câu riêng của chuyên khoa mình, ví dụ khoa hồi sức thêm câu về thuốc truyền liên tục, khoa ngoại thêm câu về người bệnh mổ trong ngày.

Khi nào báo điều dưỡng trưởng hoặc bác sĩ ngay

Có những phát hiện đầu ca không thể để đến lúc đi buồng. Người bệnh có diễn biến xấu mà ca trước chưa báo, y lệnh thuốc mâu thuẫn rõ với tiền sử dị ứng ghi trong hồ sơ, thuốc cần dùng ngay mà khoa không có, hoặc không xác định được người bệnh đang nằm có đúng là người ghi trên hồ sơ không. Những trường hợp này báo ngay cho bác sĩ phụ trách hoặc bác sĩ trực, đồng thời báo điều dưỡng trưởng.

Nếu người bệnh có dấu hiệu nguy kịch như khó thở tăng, lơ mơ, tím tái, co giật, điều dưỡng xử trí cấp cứu theo quy trình của khoa và gọi bác sĩ, không dừng lại để đọc hết hồ sơ. Đọc y lệnh là việc của lúc người bệnh ổn định; khi người bệnh nguy kịch, ưu tiên là cứu người.

Sau khi đã nắm y lệnh đầu ca, bước tiếp theo là thực hiện đúng và ghi lại đúng. Phần ghi chép sau khi làm được hướng dẫn chi tiết ở bài ghi phiếu chăm sóc sau khi thực hiện y lệnh.

Câu hỏi thường gặp

Điều dưỡng có được thực hiện y lệnh khi bác sĩ chưa ký không?

Theo nguyên tắc chung, y lệnh phải có chữ ký và họ tên bác sĩ mới có giá trị thực hiện. Trừ tình huống cấp cứu với y lệnh miệng theo quy trình riêng, điều dưỡng nên đề nghị bác sĩ ký bổ sung trước khi làm.

Đầu ca nên đọc hồ sơ người bệnh nào trước?

Nên đọc trước hồ sơ người bệnh nặng, người mới vào viện trong đêm, người có mổ hoặc thủ thuật trong ngày và người có xét nghiệm lúc đói. Người bệnh ổn định hoặc sắp ra viện đọc sau.

Sổ thuốc và tờ điều trị khác nhau thì theo cái nào?

Theo tờ điều trị, vì đó là nơi bác sĩ ghi y lệnh gốc. Sổ thuốc chỉ là bản chép để tiện làm việc. Khi lệch, sửa sổ thuốc theo tờ điều trị và báo lại cho người đã chép nếu cần.

Mất bao lâu để nhận y lệnh đầu ca cho đúng?

Tuỳ số người bệnh và độ nặng của khoa. Điều dưỡng mới thường mất khoảng nửa giờ hoặc hơn cho một nhóm người bệnh. Thời gian rút ngắn dần khi quen, nhưng không nên bỏ bước đối chiếu từng dòng.

Người nhà nói bác sĩ dặn dừng thuốc thì điều dưỡng làm gì?

Ghi nhận lời người nhà, kiểm tra tờ điều trị, rồi hỏi lại bác sĩ phụ trách. Chỉ dừng thuốc khi có y lệnh dừng của bác sĩ, không dừng chỉ dựa vào lời kể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283