Khi y lệnh thay đổi giữa ca, điều dưỡng đọc ngay y lệnh mới trên tờ điều trị, sửa sổ hoặc phiếu thực hiện thuốc, tách thuốc đã dừng khỏi khay và ngăn của người bệnh, lĩnh thuốc mới, hỏi bác sĩ giờ dùng lần đầu nếu y lệnh chưa ghi, rồi báo người bệnh và người nhà. Ghi lại giờ nhận và giờ thực hiện.
Y lệnh buổi sáng sau khi đi buồng là phần dễ đoán. Phần khó là những thay đổi lẻ tẻ trong ngày: bác sĩ xem kết quả xét nghiệm buổi trưa và đổi kháng sinh, hội chẩn buổi chiều và thêm thuốc, người bệnh hết nôn nên chuyển thuốc tiêm sang uống. Mỗi thay đổi như vậy là một chỗ hở giữa điều bác sĩ đã viết và điều điều dưỡng đang làm.
Điều dưỡng biết y lệnh đổi bằng cách nào
Cách chắc nhất là bác sĩ báo trực tiếp khi ghi y lệnh bổ sung. Nhiều khoa thống nhất rằng y lệnh ra ngoài giờ đi buồng thì bác sĩ phải báo điều dưỡng phụ trách người bệnh đó, không chỉ viết vào hồ sơ rồi để đấy. Có khoa đặt hồ sơ có y lệnh mới vào một khay riêng hoặc gắn kẹp màu; phần mềm bệnh án điện tử thường hiện cảnh báo y lệnh mới.
Không nên dựa hoàn toàn vào một kênh. Điều dưỡng nên tự lật lại hồ sơ người bệnh mình phụ trách ở vài mốc cố định trong ca: sau giờ đi buồng, trước mỗi giờ phát thuốc chính, sau khi có kết quả xét nghiệm quan trọng, và sau mỗi lần thấy bác sĩ khám lại người bệnh. Thói quen này chặn được trường hợp bác sĩ quên báo.
Trình tự xử lý một y lệnh thay đổi
Áp dụng cho y lệnh thêm, dừng hoặc đổi trong ca, khi không có cấp cứu.
- Đọc y lệnh mới trên tờ điều trị. Không làm theo lời báo miệng khi chưa đọc. Kiểm tra họ tên người bệnh, giờ ghi, chữ ký.
- Xác định loại thay đổi. Thêm thuốc mới, dừng thuốc cũ, đổi hàm lượng hoặc số lần, đổi đường dùng, đổi giờ, đổi chế độ chăm sóc hay theo dõi.
- Sửa sổ hoặc phiếu thực hiện thuốc. Thuốc dừng: gạch theo cách khoa quy định, ghi ngày giờ dừng. Thuốc mới: thêm dòng, ghi ngày giờ bắt đầu.
- Tách thuốc cũ ra khỏi khay và ngăn. Thuốc dừng còn thừa được xử lý theo quy định trả lại khoa dược. Không để chung với thuốc đang dùng.
- Lĩnh thuốc mới. Nếu khoa chưa có, liên hệ khoa dược theo quy trình lĩnh bổ sung. Ghi chú nếu việc lĩnh làm chậm lần dùng đầu.
- Xác định giờ dùng lần đầu. Nếu y lệnh ghi rõ, làm theo. Nếu không, hỏi bác sĩ: dùng ngay hay chờ đến giờ cố định tiếp theo.
- Báo người bệnh và người nhà. Nói thuốc nào mới, thuốc nào dừng, cần quan sát gì. Người nhà đang cất thuốc cũ thì đề nghị đưa lại cho điều dưỡng.
- Ghi phiếu chăm sóc. Giờ nhận y lệnh, giờ thực hiện lần đầu, phản ứng của người bệnh.
Bước bốn hay bị xem nhẹ. Thuốc đã dừng mà vẫn nằm trong ngăn của người bệnh là nguồn gốc của rất nhiều lần phát nhầm ở ca sau, nhất là khi người phát thuốc ca sau đọc sổ chưa sửa.
Những dạng thay đổi cần chú ý riêng
Không phải thay đổi nào cũng đơn giản là thêm hay bớt một dòng.
Đổi từ tiêm sang uống
Hai dòng thuốc có thể cùng hoạt chất nhưng khác dạng dùng. Điều dưỡng cần chắc rằng y lệnh tiêm đã dừng, không để người bệnh nhận cả hai. Hỏi bác sĩ lần uống đầu tiên bắt đầu từ lúc nào so với lần tiêm cuối.
Dừng dịch truyền đang chạy
Khi có y lệnh dừng dịch truyền, điều dưỡng khoá đường truyền và xử lý theo quy trình kỹ thuật của khoa, ghi lại lượng dịch đã vào nếu khoa theo dõi lượng vào ra. Người nhà không được tự khoá hay tự rút; nếu họ hỏi, điều dưỡng giải thích và làm.
Đổi kháng sinh
Kháng sinh mới thường có giờ dùng khác kháng sinh cũ. Điều dưỡng hỏi bác sĩ lần đầu dùng lúc nào và kiểm tra tiền sử dị ứng với thuốc mới. Lần dùng đầu tiên cần quan sát người bệnh kỹ hơn.
Thêm y lệnh dùng thuốc khi cần
Y lệnh kiểu “khi đau”, “khi sốt” cần ghi rõ điều kiện và khoảng cách tối thiểu giữa hai lần theo y lệnh. Điều dưỡng ghi giờ mỗi lần dùng để ca sau biết lần gần nhất là khi nào. Thiếu điều kiện hoặc khoảng cách thì hỏi lại.
Y lệnh thay đổi chế độ ăn hoặc nhịn ăn
Thay đổi chế độ ăn liên quan đến giờ dùng thuốc trước hoặc sau ăn. Khi người bệnh chuyển sang nhịn ăn, hỏi bác sĩ thuốc uống nào vẫn dùng, thuốc nào tạm dừng.
Thay đổi y lệnh: cái gì cần sửa ở đâu
Một y lệnh thay đổi thường kéo theo nhiều chỗ phải sửa. Bảng dưới giúp không bỏ sót.
| Loại thay đổi | Chỗ phải sửa | Người cần biết |
|---|---|---|
| Thêm thuốc mới | Sổ thực hiện thuốc, phiếu lĩnh, phiếu công khai | Người bệnh, người nhà, ca sau |
| Dừng thuốc | Sổ thực hiện thuốc, khay và ngăn thuốc, phiếu trả thuốc | Người nhà đang giữ thuốc, ca sau |
| Đổi đường dùng | Sổ thực hiện thuốc, dụng cụ chuẩn bị | Người bệnh, ca sau |
| Đổi giờ hoặc số lần | Sổ thực hiện thuốc, bảng giờ trong ca | Ca sau |
| Đổi chế độ ăn | Bảng chế độ ăn, phiếu báo ăn theo quy định khoa | Người nhà, bộ phận dinh dưỡng nếu có |
| Đổi tần suất theo dõi | Bảng phân công, phiếu theo dõi | Điều dưỡng cùng ca, ca sau |
Người cần biết cuối cùng luôn là ca sau. Mọi thay đổi trong ca được nhắc riêng khi bàn giao, theo khuôn ở bài bàn giao ca điều dưỡng.
Lỗi hay gặp khi y lệnh đổi giữa ca
Làm theo lời bác sĩ nói ở hành lang. Bác sĩ nói “cho bác giường năm dừng thuốc kia nhé”, điều dưỡng dừng nhưng trên hồ sơ chưa có gì. Đây thực chất là y lệnh miệng ngoài cấp cứu; đề nghị bác sĩ ghi vào hồ sơ trước.
Sửa sổ nhưng không tách thuốc. Sổ đúng, khay sai. Người phát thuốc vội nhìn khay.
Tách thuốc nhưng không sửa sổ. Ca sau đọc sổ, thấy thiếu thuốc, đi lĩnh thêm và phát lại.
Tự quyết giờ dùng lần đầu. Cho dùng ngay thuốc mà bác sĩ định chờ đến giờ cố định, hoặc ngược lại, chờ trong khi bác sĩ cần dùng ngay.
Quên báo người nhà. Người nhà vẫn đưa người bệnh uống thuốc cũ còn cất trong tủ đầu giường.
Khi y lệnh mới mâu thuẫn với y lệnh cũ
Đôi khi y lệnh bổ sung không ghi rõ dừng thuốc cũ, trong khi thuốc mới và thuốc cũ cùng nhóm tác dụng. Điều dưỡng không tự suy ra là bác sĩ quên ghi dừng; cũng không cho dùng cả hai. Đây là y lệnh chưa rõ, xử lý theo hướng dẫn ở bài gặp y lệnh không rõ hoặc nghi sai.
Tương tự, y lệnh mới có thể mâu thuẫn với chế độ ăn hoặc với một thủ thuật sắp làm, ví dụ thuốc uống trong khi người bệnh đang có y lệnh nhịn ăn tuyệt đối. Hỏi lại trước khi thực hiện.
Người bệnh có diễn biến sau thay đổi thuốc
Lần dùng đầu tiên của thuốc mới là lúc nên quan sát kỹ. Nếu người bệnh có nổi mẩn, ngứa, khó thở, phù mặt môi, chóng mặt, tụt huyết áp, điều dưỡng dừng thuốc đang dùng nếu đang truyền, báo bác sĩ ngay và xử trí theo quy trình của khoa. Ghi rõ giờ dùng thuốc, giờ xuất hiện triệu chứng và việc đã làm.
Với thay đổi kiểu dừng thuốc, cũng cần để ý dấu hiệu bất thường sau khi dừng, ví dụ đau tăng trở lại, sốt lại, huyết áp thay đổi. Báo bác sĩ khi thấy diễn biến khác với mong đợi, không chờ đến lần đi buồng sau.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ dặn miệng dừng thuốc giữa ca thì điều dưỡng có làm theo không?
Ngoài cấp cứu, điều dưỡng nên đề nghị bác sĩ ghi y lệnh dừng vào tờ điều trị và ký trước khi thực hiện, để hồ sơ thể hiện đúng thay đổi và ca sau không phát lại thuốc.
Thuốc mới thêm giữa ca thì dùng lần đầu lúc nào?
Làm theo giờ ghi trong y lệnh. Nếu y lệnh không ghi rõ dùng ngay hay chờ đến giờ cố định tiếp theo, điều dưỡng hỏi lại bác sĩ thay vì tự quyết định.
Thuốc đã dừng còn thừa xử lý thế nào?
Tách khỏi khay và ngăn thuốc của người bệnh, xử lý theo quy định trả thuốc của khoa dược. Không để lẫn với thuốc đang dùng và nhắc người nhà đưa lại thuốc cũ nếu họ đang giữ.
Đổi thuốc tiêm sang uống cần chú ý gì?
Kiểm tra chắc y lệnh tiêm đã dừng để người bệnh không nhận cả hai, hỏi bác sĩ giờ uống lần đầu so với lần tiêm cuối, và báo người bệnh về thay đổi.
Làm sao để không bỏ sót y lệnh bổ sung trong ngày?
Ngoài việc bác sĩ báo trực tiếp, điều dưỡng nên tự lật lại hồ sơ ở các mốc cố định như sau đi buồng, trước mỗi giờ phát thuốc chính và sau khi có kết quả xét nghiệm quan trọng.