YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh truyền, tiêm và thở oxy

Y lệnh truyền dịch ghi những gì: tên dịch, thể tích, thời gian, thứ tự

Giải nghĩa từng phần của một y lệnh truyền dịch trong bệnh án: loại dịch, thể tích, đường truyền, tốc độ, thứ tự chai, thuốc pha thêm và các chữ viết tắt hay gặp.

Y lệnh truyền dịch ghi những gì: tên dịch, thể tích, thời gian, thứ tự

Một y lệnh truyền dịch đủ phần ghi: tên dịch, thể tích mỗi chai, đường truyền, tốc độ hoặc thời gian chạy, thứ tự các chai trong ngày, thuốc pha thêm nếu có, và ngày giờ kèm chữ ký bác sĩ. Thiếu phần nào thì điều dưỡng phải hỏi lại trước khi làm.

Người nhà thường chỉ thấy chai dịch treo trên cọc, ít khi thấy dòng chữ bác sĩ ghi trong tờ điều trị. Sinh viên điều dưỡng thì thấy dòng chữ nhưng chưa quen đọc. Bài này đi qua từng phần theo đúng thứ tự xuất hiện trong y lệnh, ví dụ chỉ ở dạng khuôn, không có con số liều hay tốc độ cụ thể.

Các phần của một y lệnh truyền dịch

Ví dụ khuôn bên dưới chỉ minh hoạ cấu trúc. Con số thật do bác sĩ ghi cho từng người bệnh.

PhầnGhi ở dạng khuônĐể làm gì
Tên dịch[tên dịch truyền]Xác định loại dịch: muối, đường, điện giải, đạm, béo…
Thể tích[số] ml × [số] chaiTổng lượng dịch vào trong lần y lệnh đó
Đường dùngTTM (truyền tĩnh mạch)Phân biệt với tiêm, uống, ăn qua ống thông
Tốc độ hoặc thời gian[số] giọt/phút hoặc trong [số] giờKiểm soát lượng vào theo thời gian
Thuốc pha thêmpha [tên thuốc] vào chai số [n]Cho biết chai nào có thuốc, cần chú ý tốc độ
Thứ tựchai 1, chai 2… hoặc sáng, chiềuĐiều dưỡng biết chai nào treo trước
Thời điểmngày, giờ ra y lệnhMốc để đối chiếu và tính giờ kết thúc
Người ra y lệnhhọ tên, chữ ký bác sĩTrách nhiệm chuyên môn và giá trị pháp lý

Trong bệnh án điện tử, các phần này nằm trong từng ô riêng nên khó thiếu. Trong tờ điều trị viết tay, phần dễ thiếu nhất là tốc độ và thứ tự chai; điều dưỡng không được tự điền thay.

Tên dịch: người nhà nên biết đến mức nào

Người nhà không cần thuộc tên từng loại. Điều có ích là biết dịch nhìn giống nhau nhưng mục đích khác nhau, nên chai nào treo lúc nào là việc điều dưỡng đối chiếu với y lệnh, không phải chai nào cũng được.

Dịch muối và dịch điện giải

Nước muối sinh lý là loại phổ biến nhất, dùng bù nước, pha thuốc, giữ đường truyền. Dịch điện giải hỗn hợp có thêm các chất như kali, canxi, thường dùng khi mất nước do tiêu chảy, mất máu, sau mổ. Hai loại này nhìn bên ngoài giống hệt nhau, chỉ khác ở nhãn chai.

Dịch có đường

Dịch đường cung cấp một phần năng lượng và nước, hay dùng khi người bệnh nhịn ăn. Người tiểu đường vẫn có thể được truyền dịch đường theo y lệnh, kèm theo dõi đường máu chặt hơn; người nhà không cần lo “truyền đường cho người tiểu đường là sai”, nhưng nên hỏi bác sĩ nếu thấy băn khoăn.

Dịch nuôi dưỡng

Dung dịch đạm, dung dịch béo (thường có màu trắng sữa) dùng khi người bệnh không ăn được đủ trong nhiều ngày. Đây không phải thuốc bổ để “tăng sức”; chúng thay thế một phần bữa ăn và có tác dụng phụ riêng, nên chỉ có khi bác sĩ thấy cần.

Chữ viết tắt hay gặp trong y lệnh truyền dịch

Các chữ viết tắt dưới đây là cách viết quen ở nhiều bệnh viện; mỗi nơi có thể khác đôi chút.

  • TTM: truyền tĩnh mạch.
  • TM: tĩnh mạch; TMC thường là tiêm tĩnh mạch chậm.
  • g/ph: giọt mỗi phút, đơn vị tốc độ khi truyền bằng dây thường.
  • ml/h: mililit mỗi giờ, đơn vị khi truyền bằng máy.
  • BTĐ hoặc BTTĐ: bơm tiêm điện.
  • CVC: đường truyền tĩnh mạch trung tâm, một ống nhỏ đặt ở tĩnh mạch lớn vùng cổ, dưới đòn hoặc bẹn.
  • Duy trì đường truyền, giữ ven: cho dịch chạy rất chậm chỉ để kim không tắc giữa hai lần dùng thuốc.
  • Truyền liên tục 24 giờ: chai này nối chai kia không có khoảng nghỉ.
  • Truyền ngắt quãng: truyền trong một khoảng rồi khoá kim lại, đến giờ sau truyền tiếp.

Gặp chữ viết tắt không chắc nghĩa, điều dưỡng hỏi lại bác sĩ chứ không đoán. Người nhà thấy chữ lạ trong giấy tờ được đưa xem cũng có quyền hỏi “chữ này là gì”.

Vì sao y lệnh truyền dịch thay đổi gần như mỗi ngày

Nhiều người nhà thắc mắc: hôm qua ba chai, hôm nay một chai, mai không truyền nữa, có phải bác sĩ thay đổi tuỳ hứng. Thật ra lượng và loại dịch được tính lại dựa trên những gì đã đo được trong 24 giờ trước.

Các dữ kiện bác sĩ dùng thường gồm: người bệnh đã ăn uống được bao nhiêu, tiểu ra bao nhiêu, có sốt, nôn, tiêu chảy, dẫn lưu ra dịch không, kết quả điện giải và chức năng thận, cân nặng có tăng giảm, có phù không. Vì vậy khi điều dưỡng nhờ ghi lượng nước uống hay giữ lại bình nước tiểu, đó là dữ liệu cho y lệnh truyền dịch hôm sau.

Giảm hoặc ngừng truyền thường là tin tốt: người bệnh đã ăn uống được, không cần nước qua đường tĩnh mạch nữa. Người nhà đôi khi xin “truyền thêm một chai cho khoẻ”, nhưng dịch vào không cần thiết chỉ làm tăng việc cho tim thận và kéo dài thời gian giữ kim.

Điều dưỡng làm gì từ lúc đọc y lệnh đến lúc treo chai

Phần này dành cho sinh viên điều dưỡng và điều dưỡng mới, nhưng người nhà đọc cũng hiểu vì sao có lúc chờ lâu.

  1. Đọc y lệnh đủ các phần, kiểm tra ngày giờ, chữ ký bác sĩ, và các phần đang thiếu.
  2. Đối chiếu với y lệnh hôm trước: loại dịch có đổi không, có thuốc nào pha thêm mới không.
  3. Lĩnh dịch, kiểm tra nhãn chai, hạn dùng, chai có nứt, dịch có vẩn đục, đổi màu không.
  4. Pha thuốc vào chai nếu y lệnh có, ghi lên chai theo quy định khoa: tên thuốc đã pha, giờ pha.
  5. Tại giường: hỏi họ tên, năm sinh người bệnh, đối chiếu vòng tay, hỏi lại tiền sử dị ứng nếu có thuốc pha.
  6. Treo chai, nối dây, chỉnh tốc độ theo y lệnh, đếm giọt hoặc cài máy.
  7. Ghi giờ bắt đầu vào phiếu theo dõi truyền dịch, dặn người nhà những gì cần báo.

Bước 5 thường làm người nhà sốt ruột vì “hỏi tên hoài”. Đó là chốt chặn chống nhầm người bệnh, không bỏ được.

Phiếu theo dõi truyền dịch: người nhà có thể xem gì

Ngoài tờ điều trị của bác sĩ, nhiều khoa có phiếu theo dõi truyền dịch riêng, ghi từng chai: tên dịch, thuốc pha, giờ bắt đầu, giờ kết thúc, tốc độ, tên điều dưỡng thực hiện, và các diễn biến. Phiếu này nằm trong hồ sơ bệnh án.

Người nhà không tự lấy hồ sơ ra xem, nhưng hoàn toàn có thể hỏi: “Hôm nay bố em được y lệnh mấy chai, đã chạy xong mấy chai?”, “Chai đang truyền có pha thuốc gì không?”. Những câu này giúp bạn biết lúc nào nên để ý hơn, chẳng hạn chai có pha thuốc thì để ý chỗ kim và cảm giác của người bệnh kỹ hơn.

Những dấu hiệu nào khi đang truyền cần gọi ngay đã được liệt kê riêng trong bài đang truyền dịch thấy gì phải gọi điều dưỡng.

Những chỗ dễ hiểu nhầm khi đọc y lệnh truyền dịch

“Truyền 2 chai” không có nghĩa là truyền cùng lúc. Trừ khi y lệnh ghi rõ hai đường truyền song song, các chai chạy nối tiếp theo thứ tự.

Chai “giữ ven” không phải thiếu thuốc. Chạy rất chậm là cố ý, để kim không tắc.

Ngừng truyền giữa chừng có khi là theo y lệnh. Ví dụ bác sĩ đi buồng thấy người bệnh đã uống được, ghi y lệnh mới dừng chai còn lại. Điều dưỡng sẽ ghi rõ lý do vào phiếu.

Chai còn dư không phải lãng phí do sai. Có y lệnh chỉ truyền một phần chai, phần còn lại huỷ theo quy định, không để dành dùng tiếp vì nguy cơ nhiễm khuẩn.

Khi nào hỏi lại bác sĩ, khi nào cần cấp cứu

Nên hỏi bác sĩ trong lúc đi buồng nếu người bệnh có bệnh tim, bệnh thận, đang phù mà vẫn được truyền nhiều; hoặc ngược lại, người bệnh nôn nhiều, không ăn được mà không thấy y lệnh truyền. Câu hỏi đúng là “bác sĩ đã tính đến chuyện… chưa ạ”, không phải yêu cầu thêm hay bớt chai.

Nếu người bệnh đã về nhà mà tiếp tục được ai đó truyền dịch tại nhà không theo đơn của bác sĩ điều trị, rồi xuất hiện khó thở, lơ mơ, co giật hay ngất, hãy gọi cấp cứu 115 và mang theo chai dịch đã dùng để nhân viên y tế biết đã truyền gì.

Câu hỏi thường gặp

TTM trong bệnh án nghĩa là gì?

TTM là viết tắt của truyền tĩnh mạch, tức đưa dịch hoặc thuốc vào cơ thể qua một kim luồn đặt trong tĩnh mạch, thường ở tay. Khác với TB là tiêm bắp và TDD là tiêm dưới da.

Tại sao hôm nay bác sĩ không cho truyền dịch nữa?

Thường vì người bệnh đã ăn uống được, lượng nước vào ra đã ổn hoặc xét nghiệm đã về bình thường. Truyền khi không cần chỉ làm tăng gánh nặng cho tim thận và kéo dài thời gian giữ kim, nên ngừng truyền thường là dấu hiệu tốt.

Chai dịch màu trắng như sữa là gì?

Thường là dung dịch chất béo dùng để nuôi dưỡng qua tĩnh mạch khi người bệnh không ăn đủ. Màu trắng là bình thường. Loại này hay được truyền chậm và cần để ý chỗ kim, nếu thấy đau hoặc sưng thì báo điều dưỡng.

Người tiểu đường có được truyền dịch đường không?

Có thể, nếu bác sĩ chỉ định, thường đi kèm theo dõi đường máu thường xuyên hơn và điều chỉnh thuốc hạ đường máu. Nếu lo lắng, hãy hỏi bác sĩ điều trị thay vì tự yêu cầu đổi dịch.

Người nhà có được xem y lệnh truyền dịch không?

Người bệnh và người đại diện có quyền được giải thích về điều trị. Bạn có thể hỏi điều dưỡng hoặc bác sĩ hôm nay truyền gì, mấy chai, có pha thuốc gì. Việc xem trực tiếp hồ sơ theo quy định của bệnh viện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283