Khi nhiều y lệnh dồn cùng lúc, điều dưỡng xếp việc theo ba tầng: trước hết là việc khẩn liên quan đến người bệnh đang xấu đi, sau đó là việc gắn với giờ cố định mà chậm sẽ ảnh hưởng điều trị, cuối cùng là việc linh hoạt có thể lùi. Việc nào bị chậm thì báo người liên quan và ghi lý do.
Không ca nào trôi đều như kế hoạch. Đúng giờ phát thuốc buổi chiều thì có người bệnh mới chuyển lên, người nhà bấm chuông vì dịch truyền hết, bác sĩ gọi đi phụ thủ thuật, phòng xét nghiệm gọi lấy lại mẫu. Bài này gợi ý cách nghĩ để quyết định nhanh trong những phút như vậy, dành cho điều dưỡng mới và sinh viên sắp ra trường.
Ba tầng ưu tiên
Phân tầng giúp quyết định trong vài giây thay vì làm theo thứ tự ai gọi trước.
| Tầng | Gồm những việc | Nguyên tắc |
|---|---|---|
| Khẩn | Người bệnh khó thở, lơ mơ, đau ngực, co giật, tụt huyết áp, nghi phản vệ, ngã, chảy máu nhiều, tuột ống quan trọng | Làm ngay, gọi bác sĩ, các việc khác tạm dừng hoặc nhờ người khác |
| Gắn giờ | Thuốc có giờ nghiêm ngặt theo y lệnh, xét nghiệm lúc đói, chuẩn bị người bệnh trước mổ hoặc thủ thuật, đường máu trước bữa ăn, thay chai dịch theo y lệnh | Làm đúng khung giờ cho phép, chậm thì báo |
| Linh hoạt | Vệ sinh, thay ga, hướng dẫn giáo dục sức khoẻ, hoàn thiện giấy tờ không gấp, lĩnh vật tư dự trữ | Sắp vào khoảng trống, có thể lùi hoặc nhờ người khác |
Thứ tự trong cùng một tầng còn tuỳ người bệnh: người già yếu, người vừa mổ, người mới dùng thuốc lần đầu thường được ưu tiên trước người bệnh ổn định.
Việc nào thật sự gắn giờ
Điều dưỡng mới thường coi mọi thuốc đều phải đúng phút, hoặc ngược lại coi mọi thuốc đều lùi được. Cả hai cách nghĩ đều dễ sai.
Thuốc có khoảng cách nghiêm ngặt
Một số thuốc cần dùng đúng khoảng cách giữa các lần để giữ tác dụng, ví dụ nhiều loại kháng sinh tiêm, thuốc chống động kinh, thuốc tim mạch nhất định. Khoa thường có quy định khoảng sớm hoặc muộn cho phép. Những thuốc này không nên lùi để làm việc linh hoạt.
Thuốc gắn với bữa ăn
Thuốc dùng trước ăn, trong bữa ăn, hoặc thuốc hạ đường huyết đi cùng kiểm tra đường máu mao mạch. Lệch giờ ăn thì lệch luôn giờ thuốc; nếu bữa ăn bị chậm vì người bệnh đi chụp chiếu, hỏi bác sĩ cách điều chỉnh.
Chuẩn bị theo lịch của khoa khác
Người bệnh có lịch mổ, nội soi, chụp chiếu có thuốc cản quang. Khoa kia gọi người bệnh đúng giờ; chưa chuẩn bị xong là mất lượt, có khi lùi sang ngày khác.
Việc tưởng gắn giờ mà không
Phần lớn thuốc uống thông thường có khoảng linh hoạt nhất định theo quy định của khoa. Biết rõ thuốc nào linh hoạt giúp điều dưỡng bớt hoảng khi bị cuốn vào việc khẩn.
Khi nhiều việc cùng đổ đến: làm gì trong một phút đầu
Một trình tự ngắn giúp không bị cuốn theo tiếng chuông.
- Dừng lại vài giây và liệt kê. Có những việc gì đang chờ, của ai.
- Lọc việc khẩn. Có người bệnh nào đang xấu đi không? Nếu có, đó là việc đầu tiên, gọi bác sĩ.
- Xem việc gắn giờ. Việc nào sắp quá khung giờ cho phép?
- Tìm việc giao được. Việc nào đồng nghiệp, hộ lý hoặc sinh viên có thể làm trong phạm vi được phép? Thay ga, đưa người bệnh đi chụp, lấy vật tư thường giao được; dùng thuốc thì không giao cho người không đủ thẩm quyền.
- Nói rõ với người đang chờ. “Bác chờ cháu khoảng mười phút, cháu đang xử lý người bệnh nặng, xong cháu qua ngay.” Người nhà biết được chờ bao lâu thì bớt bấm chuông.
- Ghi việc bị lùi vào sổ tay. Việc không ghi ra rất dễ bị quên khi đầu óc đang bận việc khẩn.
Bước năm là bước giảm áp lực nhiều nhất. Phần lớn chuông gọi lặp lại không phải vì việc gấp, mà vì người nhà không biết điều dưỡng đã nghe và sẽ đến.
Gián đoạn khi đang soạn hoặc phát thuốc
Gián đoạn là lúc sai sót hay xảy ra. Đang đối chiếu dở thì bị gọi, quay lại nhớ nhầm đã kiểm đến đâu.
Hạn chế người khác chen ngang. Một số khoa dùng dấu hiệu riêng khi điều dưỡng đang soạn thuốc để đồng nghiệp hạn chế gọi, trừ việc khẩn.
Quay lại thì kiểm từ đầu. Với người bệnh đang làm dở, bắt đầu lại ba kiểm tra năm đối chiếu như hướng dẫn ở bài ba kiểm tra, năm đối chiếu.
Không mang thuốc của nhiều người đi xử lý việc khác. Để khay thuốc ở nơi an toàn, không để trên giường hay bàn đầu giường người bệnh khác.
Một tình huống mẫu: buổi chiều dồn việc
Đầu giờ chiều, một điều dưỡng phụ trách hai buồng cùng lúc gặp bốn việc: thuốc kháng sinh tiêm theo giờ của hai người bệnh sắp đến giờ, một người bệnh mới chuyển từ khoa cấp cứu lên, người nhà giường bảy báo chai dịch sắp hết, và khoa chẩn đoán hình ảnh gọi đưa người bệnh giường hai đi chụp.
Trước hết điều dưỡng nhìn qua người bệnh mới chuyển lên: còn tỉnh, thở êm, dấu hiệu sinh tồn khi bàn giao ổn, nên chưa phải việc khẩn, nhưng cần tiếp nhận sớm. Chai dịch giường bảy được xem nhanh: còn một lượng nhỏ, y lệnh có chai tiếp theo, nên thay chai trong ít phút tới. Việc đưa người bệnh đi chụp được giao cho hộ lý, kèm hồ sơ và phiếu chỉ định. Thuốc kháng sinh theo giờ được soạn và tiêm trong khung giờ cho phép. Sau đó điều dưỡng quay lại tiếp nhận người bệnh mới, đọc y lệnh và báo bác sĩ đã có người bệnh lên khoa.
Nếu đúng lúc đó người bệnh mới chuyển lên bỗng khó thở, thứ tự đảo ngay: người bệnh đó lên đầu, gọi bác sĩ, và nhờ đồng nghiệp tiêm thuốc giờ. Kế hoạch là để đổi khi cần, không phải để giữ bằng mọi giá.
Khi nào xin hỗ trợ
Điều dưỡng mới thường ngại xin giúp vì sợ bị đánh giá là chậm. Nhưng có những tín hiệu cho thấy cần lên tiếng: hai việc khẩn xảy ra cùng lúc; việc gắn giờ của nhiều người bệnh sắp quá khung; người bệnh mới vào cần tiếp nhận trong khi đang có người bệnh nặng; hoặc chính mình cảm thấy đang mất kiểm soát, không nhớ việc nào đã làm.
Câu xin hỗ trợ nên cụ thể: “Chị ơi, em đang có bác giường ba khó thở, bác sĩ đang tới. Thuốc giờ của buồng năm sắp quá giờ, chị phát giúp em được không, hồ sơ em để ở xe.” Một yêu cầu rõ ràng giúp đồng nghiệp nhận việc ngay, thay vì phải hỏi lại.
Nếu cả khoa đều quá tải, báo điều dưỡng trưởng hoặc điều dưỡng trưởng ca để điều phối. Việc điều phối nhân lực là trách nhiệm của người quản lý, không phải của một điều dưỡng đang đứng giữa ba chuông gọi.
Ghi lại việc bị chậm
Y lệnh làm chậm so với giờ quy định vì lý do chính đáng vẫn phải được ghi: giờ thực hiện thật, lý do chậm, đã báo ai nếu việc chậm có thể ảnh hưởng điều trị. Không ghi lùi giờ cho đẹp hồ sơ. Một dòng ghi trung thực bảo vệ điều dưỡng tốt hơn nhiều so với một hồ sơ hoàn hảo nhưng không đúng thực tế.
Việc nào trong ca không kịp làm thì giao rõ cho ca sau, kèm lý do và mức gấp. Cách ghi và giao đã có ở bài ghi phiếu chăm sóc và bài bàn giao ca điều dưỡng.
Thói quen giúp ca bớt dồn
Lập kế hoạch giờ ngay đầu ca. Biết trước những mốc gắn giờ thì gặp việc phát sinh vẫn biết mình còn bao nhiêu thời gian.
Gom việc theo buồng. Vào một buồng thì làm luôn các việc của buồng đó trong khả năng, tránh đi lại nhiều lần.
Chuẩn bị trước. Vật tư cho thủ thuật buổi chiều được soạn từ lúc rảnh buổi trưa.
Nhìn lại hồ sơ ở các mốc cố định. Phát hiện y lệnh bổ sung sớm thì có thời gian xếp lại kế hoạch.
Rút kinh nghiệm cuối ca. Hôm nay việc nào bị dồn, vì sao, lần sau xếp lại thế nào. Vài phút suy nghĩ mỗi ngày làm những ca sau nhẹ hơn rõ.
Câu hỏi thường gặp
Điều dưỡng nên ưu tiên việc gì khi nhiều y lệnh cùng lúc?
Trước hết là việc khẩn với người bệnh đang xấu đi, sau đó là việc gắn với giờ cố định như thuốc có khoảng cách nghiêm ngặt hay chuẩn bị mổ, cuối cùng là việc linh hoạt có thể lùi hoặc nhờ người khác làm.
Thuốc phát chậm vì bận cấp cứu thì ghi thế nào?
Ghi giờ thực hiện thật và lý do chậm trên phiếu chăm sóc. Nếu việc chậm có thể ảnh hưởng điều trị, báo bác sĩ. Không ghi lùi giờ như thể đã làm đúng lúc.
Có được nhờ sinh viên hoặc hộ lý phát thuốc giúp không?
Việc dùng thuốc chỉ giao cho người có đủ thẩm quyền theo quy định của bệnh viện. Hộ lý và sinh viên có thể hỗ trợ việc khác như thay ga, đưa người bệnh đi chụp, lấy vật tư.
Đang soạn thuốc bị gọi giữa chừng thì làm sao tránh nhầm?
Để khay thuốc ở nơi an toàn, xử lý việc gấp, khi quay lại bắt đầu kiểm tra lại từ đầu với người bệnh đang làm dở thay vì đoán mình đã kiểm đến đâu.
Khi nào điều dưỡng nên báo điều dưỡng trưởng vì quá tải?
Khi có nhiều việc khẩn cùng lúc, việc gắn giờ của nhiều người bệnh sắp quá khung, hoặc cả khoa đều quá tải. Điều phối nhân lực là trách nhiệm của người quản lý ca.