YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh truyền, tiêm và thở oxy

Thở oxy qua gọng mũi và mặt nạ: người nhà cần để ý những gì

Các dụng cụ thở oxy trong viện, mỗi loại hay trục trặc ở đâu, cách giữ da mũi tai không bị loét, ăn uống khi đang thở oxy và những nguyên tắc chống cháy ở đầu giường.

Thở oxy qua gọng mũi và mặt nạ: người nhà cần để ý những gì

Khi người thân thở oxy, người nhà cần để ý ba chỗ: dụng cụ có còn đúng vị trí và dây có thông không, da ở mũi, tai, má có bị tì đè không, và quanh giường có nguồn lửa hay không. Việc đổi dụng cụ, chỉnh lưu lượng, châm nước bình làm ẩm là của điều dưỡng.

Mỗi loại dụng cụ thở oxy có cách hỏng riêng: gọng mũi tuột khi ngủ, mặt nạ làm khô môi, mặt nạ có túi xẹp túi, oxy dòng cao kêu ồn. Biết trước những trục trặc này giúp người nhà báo đúng lúc và không tự xử lý sai.

Các dụng cụ thở oxy hay gặp trong khoa

Bác sĩ chọn dụng cụ theo lượng oxy người bệnh cần. Đổi từ loại này sang loại khác là một phần của y lệnh, không phải tuỳ tiện.

Dụng cụTrông như thế nàoHay trục trặc ở đâu
Gọng mũi (ống thông mũi hai nhánh)Dây mềm vòng qua tai, hai đầu nhỏ đặt vào lỗ mũiTuột khi ngủ, khô rát mũi, loét sau tai
Mặt nạ đơn giảnMặt nạ nhựa trong úp mũi miệng, có dây chunLệch khi trở mình, khô môi, vướng khi ăn nói
Mặt nạ có túi dự trữMặt nạ có túi nhựa treo bên dướiTúi xẹp hẳn khi hít vào là dấu hiệu chưa đủ dòng
Oxy dòng cao qua gọng mũiGọng mũi to hơn, nối với máy làm ấm ẩm, có tiếng gióỒn, nóng ẩm, nước đọng trong dây
Thở máy không xâm nhậpMặt nạ kín ôm mũi miệng, nối máy, dây đai quanh đầuHở mặt nạ, loét sống mũi, chướng bụng

Hai loại cuối thường chỉ có ở khoa hồi sức, cấp cứu hoặc phòng theo dõi đặc biệt; người nhà nên hỏi điều dưỡng được phép làm gì khi ngồi cạnh.

Gọng mũi: dụng cụ phổ biến nhất

Đặt đúng thế nào

Hai đầu gọng nằm nhẹ trong lỗ mũi, cong xuống dưới, dây vòng qua sau tai rồi gom dưới cằm. Khi người bệnh ngủ, gọng hay trượt lên má hoặc tuột hẳn. Đặt lại vào lỗ mũi là việc người nhà làm được, nhưng không thay đổi bất kỳ núm vặn nào.

Thở bằng miệng có sao không

Nhiều người lo người bệnh há miệng thở thì oxy qua gọng mũi mất tác dụng. Thực tế khi hít vào, khí oxy tích trong khoang mũi họng vẫn được kéo xuống phổi. Nếu SpO2 vẫn đạt mục tiêu thì không cần đổi dụng cụ.

Mũi khô, rát, chảy máu cam

Thở oxy làm niêm mạc mũi khô. Báo điều dưỡng để họ xem bình làm ẩm và hướng dẫn cách làm ẩm mũi phù hợp. Không tự bôi các loại kem, dầu gốc dầu mỏ vào mũi khi đang thở oxy; hỏi điều dưỡng loại được dùng.

Mặt nạ: khi nào được tháo ra

Mặt nạ cho lượng oxy cao hơn gọng mũi, nên tháo ra lâu ảnh hưởng nhiều hơn.

Ăn và uống

Người đang thở bằng mặt nạ thường không thể ăn nhanh vài muỗng rồi đeo lại mà không hỏi. Hãy hỏi điều dưỡng trước bữa: có được chuyển tạm sang gọng mũi trong lúc ăn không, hay phải tháo từng lúc ngắn. Mỗi người bệnh có câu trả lời khác nhau tuỳ mức oxy đang cần.

Nói chuyện

Đeo mặt nạ nói khó nghe. Người nhà nên ngồi gần, hỏi câu có hoặc không, để người bệnh gật lắc thay vì tháo mặt nạ ra nói.

Nôn, ho khạc đờm

Nếu người bệnh buồn nôn, cần tháo mặt nạ ngay để không hít phải chất nôn, rồi gọi điều dưỡng. Đây là trường hợp tháo không cần xin phép trước.

Giữ da không bị loét do dụng cụ

Người bệnh nằm lâu, gầy, phù hoặc lơ mơ rất dễ bị loét ở chỗ dây và mặt nạ tì vào. Vết loét thường bắt đầu bằng một vùng đỏ không mất khi ấn.

  • Nhìn sau tai, cánh mũi, sống mũi, gò má, cằm mỗi lần lau mặt.
  • Thấy da đỏ, bóng, rớm nước ở những chỗ đó thì báo điều dưỡng để họ đệm lót.
  • Không tự siết chặt dây chun cho “khỏi tuột”: chặt quá gây loét nhanh.
  • Lau mặt, lau mũi bằng khăn mềm ẩm, lau khô trước khi đặt lại dụng cụ.
  • Với mặt nạ thở máy, chỉ điều dưỡng được nới hoặc chỉnh đai.

Bình làm ẩm và dây dẫn: chỉ nhìn, không đụng

Phần lớn hệ thống oxy tường có một bình nước nhỏ gắn dưới đồng hồ để làm ẩm khí. Khi oxy chảy, nước sủi bọt. Không thấy sủi bọt có thể là lưu lượng rất thấp, đồng hồ bị khoá, hoặc dây tuột; báo điều dưỡng.

Nước trong bình cạn hoặc quá đầy đều cần điều dưỡng xử lý. Người nhà không tự đổ thêm nước lọc, nước đun sôi để nguội vào bình; bình phải dùng loại nước theo quy định để tránh nhiễm khuẩn.

Dây dẫn oxy dài, hay bị chân giường đè hoặc thắt nút khi người bệnh trở mình. Thỉnh thoảng nhìn dọc dây từ đồng hồ đến mặt người bệnh là đủ.

Oxy và lửa: những nguyên tắc không có ngoại lệ

Đây là nhóm việc người nhà góp tay nhiều nhất, vì bạn thấy những gì xảy ra quanh giường mà nhân viên y tế không thấy.

Không hút thuốc trong phòng. Oxy không tự cháy nhưng làm mọi thứ cháy dữ dội hơn nhiều; một tàn thuốc gần gọng mũi có thể gây bỏng mặt.

Không bật lửa, đốt nhang, đèn cầu. Kể cả khi đã đem ra góc phòng.

Không dùng thiết bị điện tự mang đến gần đầu giường. Máy sấy tóc, quạt sưởi, sạc kém chất lượng có thể phát tia lửa.

Không xoa dầu, kem gốc dầu lên mặt. Hỏi điều dưỡng loại bôi môi, bôi da được dùng.

Người bệnh lú lẫn, trẻ nhỏ cứ giật dụng cụ ra

Người già sau mổ, người sốt cao, người có bệnh sa sút trí tuệ thường thấy gọng mũi hay mặt nạ là vật lạ trên mặt và giật ra liên tục. Trẻ nhỏ thì khóc, quay mặt đi. Người nhà dễ phản ứng bằng cách giữ chặt tay hoặc buộc dây chặt hơn, cả hai đều không ổn.

Cách thường giúp được: ngồi bên cạnh, nói nhỏ và chậm giải thích “cái này giúp mẹ dễ thở”, nắm tay người bệnh thay vì đè tay. Với trẻ nhỏ, cha mẹ bế trẻ trong lòng, cầm mặt nạ hơi cách mặt trẻ theo hướng dẫn của điều dưỡng thay vì úp chặt. Báo điều dưỡng nếu người bệnh tháo ra liên tục, vì có thể cần đổi sang dụng cụ dễ chịu hơn hoặc bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân lú lẫn.

Không tự ý buộc tay người bệnh vào thành giường. Việc cố định người bệnh, nếu cần, phải có chỉ định và theo dõi theo quy định của bệnh viện.

Câu báo mẫu khi có trục trặc với oxy

Nói đúng dụng cụ và đúng hiện tượng giúp điều dưỡng biết cần mang gì đến.

  • “Chị ơi, giường số năm, gọng mũi của bà em tuột từ lúc nào không biết, em đã đặt lại nhưng bà vẫn thở mệt.”
  • “Túi dưới mặt nạ của bố em cứ xẹp lép mỗi lần hít vào.”
  • “Bình nước ở đồng hồ oxy không thấy sủi bọt nữa.”
  • “Sau tai mẹ em đỏ lên chỗ dây đè, em không dám nới.”
  • “Máy oxy dòng cao kêu bíp liên tục, em không bấm gì.”

Khi nào báo ngay, khi nào gọi 115

Báo điều dưỡng ngay khi người bệnh thở rít, thở co kéo vùng cổ và bụng, môi tím, vã mồ hôi, lơ mơ, hoặc khi túi dự trữ của mặt nạ xẹp hẳn mỗi lần hít vào. Lý do vì sao người nhà không tự tăng oxy được giải thích ở bài y lệnh thở oxy: nhiều hơn chưa chắc tốt hơn.

Ở nhà, người dùng máy tạo oxy theo chỉ định mà máy hỏng, mất điện kéo dài, hoặc khó thở tăng dù dụng cụ vẫn đúng chỗ, hãy gọi 115. Nếu có cháy gần nguồn oxy, khoá nguồn nếu làm được an toàn, đưa người ra xa rồi gọi cứu hoả và cấp cứu.

Câu hỏi thường gặp

Thở oxy gọng mũi mà há miệng thở có tác dụng không?

Vẫn có tác dụng. Oxy tích trong khoang mũi họng được kéo xuống phổi khi hít vào. Nếu SpO2 vẫn đạt mức bác sĩ đặt ra thì không cần đổi dụng cụ. Thấy SpO2 tụt hãy báo điều dưỡng.

Đang thở oxy mặt nạ có được ăn không?

Hỏi điều dưỡng trước bữa ăn. Tuỳ mức oxy đang cần, có người được chuyển tạm sang gọng mũi để ăn, có người chỉ tháo mặt nạ từng lúc ngắn. Không tự tháo mặt nạ lâu để ăn.

Thở oxy bị khô mũi chảy máu cam phải làm sao?

Báo điều dưỡng để họ kiểm tra bình làm ẩm và hướng dẫn cách làm ẩm mũi phù hợp. Không tự bôi dầu hoặc kem gốc dầu mỏ khi đang thở oxy vì có nguy cơ cháy.

Bình nước ở đồng hồ oxy hết nước thì người nhà đổ thêm được không?

Không nên. Bình phải dùng loại nước theo quy định để tránh nhiễm khuẩn và phải lắp lại đúng cách. Báo điều dưỡng khi thấy bình cạn hoặc không sủi bọt.

Có được đốt nhang trong phòng người đang thở oxy không?

Không. Oxy làm lửa cháy mạnh hơn nhiều. Không đốt nhang, không hút thuốc, không bật lửa trong phòng có người đang thở oxy, kể cả ở góc xa giường.

Sau tai bị đỏ do dây oxy có sao không?

Đó là dấu hiệu sớm của loét do tì đè. Báo điều dưỡng để họ đệm lót dưới dây. Không tự siết hay nới dây theo ý mình. Phát hiện sớm thì vùng đỏ thường hết khi bớt tì đè.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283