YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh truyền, tiêm và thở oxy

Y lệnh thở oxy: vì sao thở nhiều hơn không phải lúc nào cũng tốt

Oxy trong viện là một loại thuốc có y lệnh riêng: phương tiện, lưu lượng, mục tiêu SpO2. Vì sao vặn to hơn có thể hại và người nhà nên để ý gì ở máy đo kẹp ngón tay.

Y lệnh thở oxy: vì sao thở nhiều hơn không phải lúc nào cũng tốt

Oxy trong bệnh viện là một loại thuốc, có y lệnh ghi rõ dùng dụng cụ gì, lưu lượng bao nhiêu và giữ SpO2 trong khoảng nào. Thở nhiều hơn mức cần không làm khỏi nhanh hơn; với người bệnh phổi mạn tính, oxy quá nhiều còn có thể làm thở chậm lại, ngủ li bì.

Người nhà thấy người thân thở mệt thường nghĩ ngay: vặn oxy to lên. Bài này giải thích một y lệnh oxy gồm những gì, con số trên máy đo kẹp ngón tay nói lên điều gì, ai dễ bị hại khi thừa oxy, và người nhà nên làm gì thay vì chạm vào đồng hồ.

Một y lệnh thở oxy thường gồm những phần nào

Y lệnh oxy được ghi như y lệnh thuốc, vì nó có tác dụng và có tác hại.

PhầnVí dụ dạng khuônÝ nghĩa
Phương tiệngọng mũi, mặt nạ, mặt nạ có túi…Mỗi dụng cụ đưa được lượng oxy khác nhau
Lưu lượng[số] lít/phútCon số trên đồng hồ ở đầu giường
Mục tiêugiữ SpO2 trong khoảng [a–b]%Điều dưỡng chỉnh lưu lượng để nằm trong khoảng này
Thời gianliên tục, khi gắng sức, khi ngủ, khi SpO2 dưới…Không phải ai cũng cần thở cả ngày
Theo dõiđo SpO2 mỗi [n] giờ, khí máu khi cầnĐánh giá oxy có đủ hay thừa

Phần “mục tiêu” là phần người nhà nên hỏi nhất: “Bác sĩ muốn giữ SpO2 của mẹ em khoảng bao nhiêu?”. Biết con số đó, bạn sẽ không hoảng khi thấy máy hiện một số thấp hơn người khoẻ.

SpO2 là gì và con số đó nói được gì

SpO2 là độ bão hoà oxy trong máu đo qua da, thường bằng máy kẹp ở đầu ngón tay. Con số cho biết bao nhiêu phần trăm huyết sắc tố trong máu đang mang oxy. Người khoẻ thở khí trời thường có SpO2 khoảng 95–100% (con số tham khảo theo sách giáo khoa; mỗi người và mỗi tình trạng có thể khác).

Máy kẹp ngón tay đọc sai khá dễ: tay lạnh, sơn móng tay, người bệnh run hoặc cử động, kẹp lỏng, đèn phòng chiếu thẳng vào. Con số nhảy lên xuống liên tục, hoặc sóng trên màn hình không đều, thường là đo chưa đúng chứ chưa chắc oxy tụt thật. Trước khi gọi, có thể xoa ấm tay người bệnh, để tay yên trên đệm một lúc rồi xem lại.

Điều cần nhớ: SpO2 không đo tất cả. Nó không cho biết lượng khí CO2 trong máu, thứ quan trọng với người bệnh phổi mạn tính. Vì vậy bác sĩ đôi khi vẫn cho làm xét nghiệm khí máu dù máy kẹp ngón tay hiện con số “đẹp”.

Ai dễ bị hại khi thở oxy nhiều hơn y lệnh

Với đa số người bệnh, thừa oxy một chút trong thời gian ngắn không gây hại rõ. Nhưng có những nhóm mà điều đó nguy hiểm thật.

Người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và một số bệnh hô hấp mạn

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (thường viết tắt COPD) và một số bệnh làm yếu cơ hô hấp có thể khiến cơ thể giữ khí CO2. Ở những người này, cho oxy quá nhiều có thể làm nhịp thở chậm lại, CO2 tích tụ thêm, người bệnh ngủ gà, khó đánh thức, nói lẫn. Vì thế bác sĩ thường đặt mục tiêu SpO2 thấp hơn người khác, nhiều hướng dẫn nêu khoảng 88–92% (tham khảo). Thấy con số này, người nhà đừng nghĩ là thiếu oxy.

Trẻ sinh non

Ở trẻ sinh non, thừa oxy kéo dài có liên quan đến tổn thương mắt và phổi. Lưu lượng và mục tiêu SpO2 ở khoa sơ sinh được kiểm soát rất chặt; cha mẹ tuyệt đối không chỉnh.

Mọi người bệnh khi thở oxy cao kéo dài

Oxy nồng độ cao trong thời gian dài có thể làm tổn thương phổi, khô niêm mạc mũi họng. Thở oxy nhiều hơn mức cần cũng che mất dấu hiệu bệnh đang nặng lên: SpO2 vẫn đẹp nhờ oxy cao trong khi phổi thật ra đang xấu đi.

Vì sao người nhà không vặn đồng hồ oxy, kể cả khi thấy thở mệt

Thở mệt chưa chắc là do thiếu oxy. Đau, sốt, lo lắng, đờm tắc, tư thế nằm thấp đều làm thở nhanh. Vặn oxy to không giải quyết được những nguyên nhân đó.

Vặn to che mất tín hiệu bệnh nặng lên. Điều dưỡng cần biết người bệnh đang cần nhiều oxy hơn trước, đó là thông tin để báo bác sĩ. Người nhà tự vặn thì thông tin ấy biến mất.

Mỗi dụng cụ có giới hạn. Gọng mũi vặn quá mức thích hợp không làm tăng oxy nhiều mà chỉ làm khô rát mũi. Nếu cần nhiều hơn, bác sĩ sẽ đổi dụng cụ.

Với nhóm giữ CO2, vặn to có thể nguy hiểm. Như phần trên đã nói.

Thấy người bệnh thở mệt hơn hoặc SpO2 thấp hơn mọi khi: làm theo thứ tự

Đây là những việc an toàn trong lúc chờ điều dưỡng đến.

  1. Kiểm tra gọng mũi hoặc mặt nạ còn đúng chỗ không, dây có bị gập, tuột khỏi đồng hồ không.
  2. Nâng đầu giường hoặc đỡ người bệnh ngồi tựa nếu không có y lệnh nằm đầu thấp.
  3. Xoa ấm ngón tay, kẹp lại máy đo, chờ con số ổn định.
  4. Gọi điều dưỡng, nói rõ: con số máy hiện, người bệnh thở thế nào, có tím môi, vã mồ hôi, lơ mơ không.
  5. Nếu người bệnh lơ mơ, khó đánh thức, môi tím, thở rít, bấm chuông và gọi to ngay, không cần làm các bước trên.

Các dụng cụ thở oxy và cách để ý từng loại được viết riêng ở bài thở oxy qua gọng mũi và mặt nạ.

Giảm oxy và cai oxy: tin vui chứ không phải bị bỏ quên

Khi người bệnh khá lên, bác sĩ giảm dần lưu lượng, cho thở oxy ngắt quãng, rồi ngừng hẳn. Trong quá trình đó, điều dưỡng đo SpO2 nhiều lần để chắc người bệnh giữ được mức mục tiêu khi thở khí trời.

Người nhà đôi khi xin để oxy thêm cho yên tâm. Hiểu nhầm này dễ hiểu nhưng không có lợi: thở oxy khi không cần vẫn gây khô mũi, khó ăn uống, vướng víu khi tập đi, và kéo dài thời gian nằm viện.

Ngược lại, nếu sau khi tháo oxy mà người bệnh thở nhanh, mệt hơn rõ khi đi lại, môi tái, hãy báo; có thể cần quay lại mức trước hoặc chỉ dùng oxy khi gắng sức.

Những hiểu nhầm về oxy hay nghe ở hành lang bệnh viện

“Thở oxy lâu sẽ bị nghiện, không bỏ được.” Oxy không gây nghiện. Người phải thở oxy lâu dài là vì phổi hoặc tim của họ không còn đủ sức, không phải vì cơ thể “quen” với oxy. Khi bệnh cấp đã qua, phần lớn người bệnh nằm viện cai được oxy.

“Đã thở oxy thì không cần ai theo dõi.” Ngược lại, người đang thở oxy là người cần theo dõi kỹ hơn, vì nhu cầu oxy tăng lên là một trong những dấu hiệu sớm của bệnh nặng thêm.

“Mua máy tạo oxy về nhà cho chắc.” Máy tạo oxy tại nhà chỉ nên dùng khi bác sĩ chỉ định, kèm lưu lượng và thời gian thở cụ thể. Tự thở oxy ở nhà có thể che mất dấu hiệu cần nhập viện.

“Con số càng gần 100 càng tốt.” Với nhiều người bệnh, mục tiêu không phải là 100. Giữ trong khoảng bác sĩ đặt ra mới là đúng.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ khi người thân bắt đầu thở oxy

Mấy câu dưới đây giúp người nhà hiểu y lệnh mà không cần biết thuật ngữ.

  • “Mẹ em cần giữ SpO2 khoảng bao nhiêu thì bác sĩ yên tâm?”
  • “Thở liên tục hay chỉ khi ngủ, khi đi lại?”
  • “Lúc ăn có được tạm tháo không, tháo bao lâu?”
  • “Thấy con số trên máy bao nhiêu thì em phải gọi điều dưỡng ngay?”
  • “Khi ra viện có cần thở oxy ở nhà không, hay chỉ thở trong viện?”

Khi nào gọi 115

Trong viện, bấm chuông và gọi điều dưỡng. Ở nhà, nếu người đang dùng oxy tại nhà theo chỉ định mà khó thở tăng không đỡ dù đã dùng đúng lưu lượng bác sĩ dặn, môi tím, nói không thành câu, lơ mơ khó đánh thức, hãy gọi 115. Đừng tự tăng oxy lên cao rồi chờ ở nhà, nhất là với người có bệnh phổi mạn tính.

Câu hỏi thường gặp

SpO2 bao nhiêu là bình thường?

Ở người khoẻ thở khí trời, SpO2 thường khoảng 95 đến 100 phần trăm, đây là con số tham khảo. Người có bệnh phổi mạn tính có mục tiêu riêng do bác sĩ đặt, có thể thấp hơn. Hỏi bác sĩ mục tiêu cho người bệnh của bạn.

Thở oxy nhiều có hại không?

Có thể có hại. Với người bệnh phổi mạn tính, oxy quá nhiều có thể làm thở chậm, ngủ li bì. Thở oxy cao kéo dài có thể tổn thương phổi và che mất dấu hiệu bệnh nặng lên. Lưu lượng do bác sĩ chỉ định.

Người nhà có được tự tăng oxy khi bệnh nhân thở mệt không?

Không. Hãy kiểm tra dụng cụ còn đúng chỗ, đỡ người bệnh ngồi tựa, rồi gọi điều dưỡng và nói rõ con số SpO2 cùng biểu hiện. Việc chỉnh lưu lượng là của nhân viên y tế theo y lệnh.

Vì sao máy đo SpO2 nhảy số liên tục?

Thường do tay lạnh, người bệnh cử động, kẹp lỏng hoặc sơn móng tay. Xoa ấm tay, để tay yên, kẹp lại rồi đợi con số ổn định. Nếu vẫn thấp và người bệnh mệt hơn thì báo điều dưỡng.

Bệnh nhân COPD thở oxy bao nhiêu là đủ?

Mức đủ do bác sĩ quyết định dựa trên khí máu và tình trạng cụ thể. Nhiều hướng dẫn đặt mục tiêu SpO2 thấp hơn người khác, khoảng 88 đến 92 phần trăm, đây chỉ là con số tham khảo.

Tại sao bác sĩ cho ngừng thở oxy?

Vì người bệnh đã giữ được mức oxy mục tiêu khi thở khí trời. Ngừng oxy khi không cần giúp người bệnh ăn uống, đi lại dễ hơn và chuẩn bị ra viện. Nếu sau đó thở mệt hơn rõ thì báo điều dưỡng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283