YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh dinh dưỡng

Y lệnh hạn chế nước: tính lượng nước trong ngày ra sao cho đúng

Hạn chế nước là tính mọi thứ lỏng vào cơ thể: nước uống, nước uống thuốc, canh, cháo, sữa, đá. Cách chia lượng nước trong ngày và mẹo giúp người bệnh đỡ khát.

Y lệnh hạn chế nước: tính lượng nước trong ngày ra sao cho đúng

Khi có y lệnh hạn chế nước, bác sĩ ghi tổng lượng dịch được đưa vào trong một ngày. Lượng đó gồm mọi thứ lỏng hoặc tan thành nước: nước uống, nước uống thuốc, canh, cháo, sữa, nước ép, đá viên, kem. Người nhà chia tổng lượng đó cho các bữa và các lần uống, dùng cốc có vạch để đong cho chính xác.

Đây là y lệnh khó thực hiện vì người bệnh thường khát. Hạn chế nước hay gặp ở người suy tim, suy thận đặc biệt là đang lọc máu, xơ gan có cổ trướng, hạ natri máu. Bài này giải thích thứ gì được tính, cách chia để không bị hết nước từ giữa buổi chiều, và cách làm cho người bệnh đỡ khổ.

Vì sao bác sĩ hạn chế nước

Ở người tim bơm yếu, nước vào nhiều hơn lượng tim và thận xử lý được sẽ ứ lại ở phổi, chân, bụng. Người bệnh khó thở, phù tăng, có khi phải cấp cứu. Ở người suy thận nặng, thận tiểu ra rất ít, nước uống vào gần như ở lại hết cho đến buổi lọc máu tiếp theo. Ở người hạ natri máu do một số nguyên nhân, uống nhiều nước làm natri loãng thêm, có thể gây lú lẫn, co giật.

Hạn chế nước vì vậy không phải để làm khó người bệnh. Nó thường đi cùng y lệnh ăn giảm muối, vì ăn mặn gây khát, mà khát thì khó giữ lượng nước. Cách nấu ăn nhạt nằm ở bài ăn giảm muối.

Đọc y lệnh hạn chế nước

Y lệnh có thể ghi bằng mililít hoặc bằng cách nói “hạn chế nước”. Ba điều cần làm rõ:

Câu ghi thường gặp

Dạng khuôn: “Hạn chế dịch vào … trong 24 giờ” hoặc “Uống không quá … mỗi ngày.” Con số do bác sĩ đặt theo cân nặng, mức phù, lượng nước tiểu, kết quả xét nghiệm, và có thể đổi mỗi ngày. Người nhà cần biết con số hôm nay, không dùng con số của hôm qua hay của người giường bên.

Dịch vào gồm những gì

Với bác sĩ, dịch vào gồm cả dịch truyền tĩnh mạch và dịch qua đường ăn uống. Phần dịch truyền do điều dưỡng tính và ghi. Người nhà phụ trách phần qua đường miệng. Hãy hỏi cụ thể: “Hôm nay mẹ em được uống bao nhiêu, đã tính cả canh cháo chưa?”

Ngày tính từ lúc nào

Nhiều khoa tính một ngày từ một giờ cố định buổi sáng đến cùng giờ sáng hôm sau. Biết mốc này để chia cho đúng, tránh trường hợp người bệnh uống hết phần của hôm sau trong đêm.

Thứ gì tính vào lượng nước, thứ gì không

Nguyên tắc dễ nhớ: thứ gì lỏng ở nhiệt độ phòng, hoặc tan chảy thành lỏng, thì tính. Bảng dưới gom các trường hợp hay gây thắc mắc.

MónCó tính vào lượng nước khôngGhi chú
Nước lọc, trà, cà phê, nước ngọtCó, tính đủĐong bằng cốc có vạch
Nước uống thuốcCóHay bị quên nhất; uống thuốc bằng ngụm nhỏ
Sữa, sữa chua uống, nước épCóSữa chua dạng đặc hỏi lại điều dưỡng
Canh, súp, cháo loãngCó, tính phần nướcĂn cái, hạn chế húp
Đá viên, kem, thạchCóĐá tan thành nước, thạch tan ở nhiệt độ cơ thể
Trái cây mọng nướcNhiều nơi có tínhDưa hấu, cam, bưởi chứa nhiều nước; hỏi cách tính
Cơm, bánh mì, thịt cá, rau luộc vớt ráoThường không tínhDù có chứa nước, các khoa thường không đong phần này

Cách tính có thể khác nhau đôi chút giữa các khoa. Điều quan trọng là người nhà và điều dưỡng tính cùng một kiểu, vì vậy hãy hỏi một lần ngay từ đầu và làm theo đó.

Chia lượng nước trong ngày: cách làm thực tế

Hết nước từ chiều là chuyện rất hay gặp. Chia trước từ đầu ngày giúp tránh tình trạng người bệnh khát cả buổi tối.

  1. Hỏi tổng lượng được phép hôm nay và mốc bắt đầu tính ngày.
  2. Chuẩn bị một bình có vạch chia, đổ sẵn đúng lượng nước uống được phép vào đầu ngày. Uống hết bình là hết phần nước uống.
  3. Trừ trước phần cho các bữa có canh, cháo, sữa theo thực đơn dự kiến.
  4. Trừ tiếp phần nước uống thuốc theo số lần dùng thuốc trong ngày.
  5. Phần còn lại chia đều cho buổi sáng, chiều, tối, để dành một ít cho đêm.
  6. Dùng cốc nhỏ thay cốc to: cùng một lượng nước, uống nhiều lần bằng cốc nhỏ cho cảm giác được uống nhiều hơn.
  7. Ghi lại mỗi lần uống, ăn canh cháo vào sổ hoặc giấy nhỏ để báo điều dưỡng.

Một bảng ghi đơn giản với giờ, món, lượng giúp ích rất nhiều. Điều dưỡng cần số liệu này để tính lượng dịch vào ra, phần việc theo dõi đó thuộc y lệnh theo dõi riêng.

Một ngày chia nước của một gia đình

Lấy ví dụ một người con gái chăm mẹ bị suy tim nằm khoa nội. Sáng thứ hai, bác sĩ dặn hạn chế nước, điều dưỡng ghi con số và nói rõ đã gồm cả canh cháo. Chị mượn khoa một cốc có vạch, rồi tự làm một chai nhựa có vạch bằng bút dạ, đổ sẵn phần nước uống của cả ngày vào chai lúc sáu giờ sáng.

Bữa sáng mẹ ăn bánh mì với trứng, không có canh nên chỉ trừ phần nước uống thuốc. Bữa trưa mẹ ăn cơm, cá hấp và nửa bát canh bí, chị đong phần nước canh bằng cốc vạch rồi ghi vào tờ giấy dán đầu giường. Buổi chiều, mẹ kêu khát, chị cho súc miệng bằng nước lạnh rồi nhổ ra, ngậm một viên đá nhỏ, ghi vào giấy. Tối đến chai vẫn còn một phần để mẹ uống thuốc buổi tối và vài ngụm trước khi ngủ.

Hôm thứ ba, mẹ đã quen hơn và đỡ kêu khát. Khi bác sĩ đi buồng, chị đưa tờ giấy ghi giờ và lượng. Bác sĩ nhìn tờ giấy, xem cân nặng và mức phù, rồi quyết định giữ nguyên mức hạn chế. Câu chuyện không có gì đặc biệt, nhưng cho thấy ba điều làm nên khác biệt: biết con số, đong bằng dụng cụ có vạch, ghi lại để báo.

Mẹo giúp người bệnh đỡ khát

Ăn nhạt. Muối là nguyên nhân gây khát lớn nhất. Ăn giảm muối tốt thì giữ lượng nước dễ hơn nhiều.

Súc miệng rồi nhổ ra. Làm ẩm miệng mà không tính vào lượng uống. Có thể dùng nước lạnh.

Ngậm một lát chanh hoặc múi quýt nhỏ đông lạnh. Kích thích tiết nước bọt, đỡ khô miệng. Với người kiêng kali hoặc đái tháo đường, hỏi trước loại nào dùng được.

Chia đá viên nhỏ. Một viên đá nhỏ ngậm tan chậm cho cảm giác mát lâu hơn một ngụm nước cùng lượng, nhưng vẫn phải tính vào tổng.

Giữ môi ẩm, phòng mát. Sáp dưỡng môi, tránh quạt thổi thẳng, tránh phòng quá nóng.

Đánh lạc hướng. Nói chuyện, nghe đài, xem ảnh gia đình, giữ người bệnh bận rộn vào những giờ thường thấy khát.

Những sai lầm hay gặp

Chỉ đếm nước lọc. Canh, cháo, sữa, nước uống thuốc có thể chiếm phần lớn tổng lượng. Bỏ sót chúng là vượt lượng mà không biết.

Dùng cốc không biết dung tích. Cốc nhựa, cốc sứ ở nhà to nhỏ khác nhau. Không đong thì không biết đã uống bao nhiêu.

Cho uống bù vì hôm qua uống ít. Lượng nước được đặt theo từng ngày, không cộng dồn.

Mang nước dừa, nước mía vào cho mát. Vừa là nước, vừa có thể có kali, đường. Với người suy thận, nước dừa đặc biệt cần tránh nếu chưa hỏi.

Nghĩ hạn chế nước là càng ít càng tốt. Uống quá ít có thể gây mất nước, tụt huyết áp, suy thận nặng thêm. Hạn chế là giữ đúng mức bác sĩ đặt.

Khi nào báo điều dưỡng, khi nào gọi cấp cứu

Người đang hạn chế nước có thể lệch theo cả hai hướng: thừa nước hoặc thiếu nước. Báo điều dưỡng khi thấy:

  • Khó thở tăng, phải ngồi dậy mới thở được, ho nhiều về đêm.
  • Phù chân, phù mặt tăng, cân nặng tăng nhanh.
  • Khát dữ dội không chịu nổi, môi lưỡi khô nứt.
  • Chóng mặt khi ngồi dậy, tiểu rất ít, nước tiểu sẫm.
  • Lú lẫn, nói lẫn, lơ mơ, chuột rút, co giật.
  • Người bệnh lỡ uống nhiều hơn hẳn lượng cho phép.

Sau khi ra viện, nếu người bệnh khó thở dữ dội, ho ra bọt, lơ mơ hoặc co giật, gọi cấp cứu 115 ngay. Khát nhiều, phù tăng từ từ thì đi khám sớm hoặc gọi cho khoa đã điều trị theo cách được dặn khi ra viện.

Câu hỏi thường gặp

Hạn chế nước thì canh và cháo có tính không?

Có. Phần nước của canh, cháo, súp đều tính vào tổng lượng nước trong ngày. Ăn phần cái và hạn chế húp nước giúp giữ lượng dễ hơn.

Nước uống thuốc có phải tính vào lượng nước không?

Có. Đây là phần hay bị quên nhất. Uống thuốc bằng ngụm nhỏ vừa đủ, và trừ trước phần này khi chia lượng nước trong ngày.

Người bệnh khát quá mà đã hết phần nước thì làm sao?

Cho súc miệng rồi nhổ ra, giữ môi ẩm, ngậm viên đá nhỏ nếu còn phần. Nếu khát dữ dội kéo dài, báo điều dưỡng để bác sĩ xem lại.

Ăn trái cây có tính vào lượng nước không?

Trái cây mọng nước như dưa hấu, cam, bưởi chứa nhiều nước và nhiều khoa có tính. Hỏi điều dưỡng cách tính, nhất là khi người bệnh còn kiêng kali.

Hạn chế nước có cần cân nặng mỗi ngày không?

Thường có. Cân nặng tăng nhanh trong vài ngày gợi ý cơ thể đang giữ nước. Điều dưỡng sẽ cân theo y lệnh, người nhà giúp giữ đúng giờ cân và cùng loại quần áo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283