Phần lớn y lệnh hằng ngày được ghi ở tờ điều trị trong hồ sơ bệnh án, thường ở cột bên phải, cạnh cột diễn biến bệnh. Việc điều dưỡng đã làm thì ghi ở phiếu chăm sóc, phiếu theo dõi. Xét nghiệm, chụp chiếu có phiếu chỉ định riêng đi kèm.
Một bộ hồ sơ nằm viện có thể dày vài chục tờ sau một tuần. Người nhà lật ra dễ thấy rối, sinh viên mới đi lâm sàng cũng mất nhiều thời gian để tìm đúng chỗ. Bài này đi qua từng phần theo thứ tự thường gặp.
Các phần thường có trong một bộ hồ sơ nằm viện
Mẫu cụ thể theo quy định của Bộ Y tế và cách sắp xếp của từng bệnh viện, nên thứ tự có thể khác. Bảng dưới là các phần hay gặp.
| Phần | Ai ghi | Có y lệnh không |
|---|---|---|
| Trang bìa, thông tin hành chính | Nơi tiếp nhận, khoa | Không |
| Bệnh án: lý do vào viện, hỏi bệnh, khám, chẩn đoán | Bác sĩ | Có phần hướng điều trị ban đầu |
| Tờ điều trị | Bác sĩ | Có, đây là nơi chính |
| Phiếu chăm sóc | Điều dưỡng | Ghi phần thực hiện y lệnh và chăm sóc |
| Phiếu theo dõi dấu hiệu sinh tồn | Điều dưỡng | Ghi kết quả theo dõi theo y lệnh |
| Phiếu chỉ định và kết quả xét nghiệm, chụp chiếu | Bác sĩ chỉ định, khoa cận lâm sàng trả kết quả | Có, mỗi phiếu là một y lệnh |
| Biên bản hội chẩn | Bác sĩ các khoa tham gia | Có kết luận, y lệnh vẫn ghi ở tờ điều trị |
| Giấy cam kết, đồng ý thủ thuật | Người bệnh hoặc người nhà ký | Không, nhưng là điều kiện để thực hiện |
Ngoài ra còn có thể có phiếu gây mê, phiếu phẫu thuật, phiếu truyền máu, phiếu theo dõi đặc biệt tùy bệnh. Điểm chung: tờ nào có cột ghi giờ và chữ ký bác sĩ thì tờ đó có thể chứa y lệnh.
Tờ điều trị: đọc từ trái sang phải
Tờ điều trị là tờ người nhà nên biết nhất. Cấu trúc thường gồm ba cột.
Cột ngày giờ
Mỗi lần bác sĩ khám và ra y lệnh có một mốc ngày giờ ở cột trái. Một ngày có thể có nhiều mốc: buổi sáng sau đi buồng, buổi chiều khi có kết quả, ban đêm khi bác sĩ trực xử trí.
Cột diễn biến bệnh
Bác sĩ ghi người bệnh hôm nay thế nào: tỉnh hay mệt, sốt hay không, đau ở đâu, kết quả xét nghiệm đáng chú ý. Đây là phần giải thích vì sao y lệnh bên cạnh như thế. Đọc diễn biến trước rồi mới đọc y lệnh sẽ dễ hiểu hơn nhiều.
Cột y lệnh
Mỗi dòng một việc: thuốc, chăm sóc, dinh dưỡng, theo dõi, xét nghiệm. Cuối phần là chữ ký và họ tên bác sĩ. Nhiều bệnh viện yêu cầu ghi lại đầy đủ y lệnh mỗi ngày, nên thấy lặp lại là bình thường.
Phiếu chăm sóc và phiếu theo dõi: phần “đã làm”
Nếu tờ điều trị trả lời câu hỏi “bác sĩ yêu cầu gì”, thì phiếu chăm sóc trả lời câu hỏi “điều dưỡng đã làm gì, lúc nào, thấy gì”. Trên phiếu chăm sóc thường có:
- Giờ thực hiện từng việc: phát thuốc, đo dấu hiệu sinh tồn, thay băng, hướng dẫn.
- Nhận định của điều dưỡng về người bệnh: tỉnh táo, ăn được bao nhiêu, ngủ ra sao, có đau không.
- Những việc chăm sóc điều dưỡng tự làm trong phạm vi nghề.
- Những điều đã báo bác sĩ, báo lúc nào và bác sĩ trả lời gì.
- Chữ ký của điều dưỡng thực hiện.
Hai tờ này phải khớp nhau. Có y lệnh mà không có dòng thực hiện là thiếu; có dòng thực hiện mà không thấy y lệnh tương ứng là vấn đề cần làm rõ. Đối chiếu hai tờ là việc điều dưỡng làm cuối ca và cũng là việc người kiểm tra hồ sơ làm đầu tiên.
Phiếu chỉ định cận lâm sàng: y lệnh đi ra ngoài khoa
Khi bác sĩ cần xét nghiệm máu, chụp phim, siêu âm, nội soi, y lệnh được ghi ở tờ điều trị và kèm một phiếu chỉ định gửi sang khoa thực hiện. Phiếu ghi thông tin người bệnh, việc cần làm, chẩn đoán tạm thời để người đọc kết quả biết cần chú ý gì.
Kết quả quay về hồ sơ dưới dạng phiếu kết quả hoặc trong phần mềm. Người nhà hay hỏi “có kết quả chưa”; câu trả lời nằm ở chỗ phiếu kết quả đã về khoa và bác sĩ đã đọc chưa. Có kết quả mà bác sĩ chưa đọc thì chưa có y lệnh mới dựa vào kết quả đó.
Người nhà muốn hiểu y lệnh trong ngày: đọc theo thứ tự này
Người bệnh và người đại diện được giải thích về việc điều trị. Khi được điều dưỡng hoặc bác sĩ cho xem, đọc theo thứ tự sau đỡ lạc:
- Tìm tờ điều trị của ngày hôm nay, mốc giờ mới nhất.
- Đọc cột diễn biến để biết bác sĩ nhận định người bệnh thế nào.
- Đọc từng dòng y lệnh, đánh dấu những dòng khác so với hôm qua.
- Hỏi điều dưỡng về những dòng mới hoặc dòng bị bỏ.
- Xem phiếu theo dõi để biết các chỉ số đo trong ngày.
- Ghi lại những gì cần làm ở phía người nhà: chuẩn bị nhịn ăn, mang đồ, chờ lấy máu.
Không tự rút tờ khỏi hồ sơ, không chụp ảnh nếu khoa không cho phép, không ghi chú lên hồ sơ. Hồ sơ là tài liệu của bệnh viện, được lưu trữ theo quy định.
Với sinh viên điều dưỡng: ba thói quen nên tập sớm
Luôn tìm mốc giờ mới nhất. Y lệnh buổi chiều có thể thay y lệnh buổi sáng. Thực hiện theo mốc cũ là lỗi hay gặp ở người mới.
Đọc diễn biến trước khi đọc y lệnh. Hiểu bác sĩ nghĩ gì giúp nhận ra y lệnh bất thường, ví dụ diễn biến ghi người bệnh đang nhịn ăn chờ mổ mà y lệnh lại có thuốc uống sau ăn.
Đối chiếu tờ điều trị và phiếu chăm sóc cuối ca. Mỗi y lệnh của ca mình phải có một dòng thực hiện tương ứng, hoặc một dòng giải thích vì sao chưa làm.
Những chỗ dễ đọc nhầm trên tờ điều trị
Sinh viên và người nhà hay vấp ở mấy chỗ sau, dù đã biết tờ điều trị nằm ở đâu.
Dòng bị gạch
Một dòng y lệnh bị gạch ngang kèm chữ ký là y lệnh đã được bác sĩ sửa hoặc huỷ. Chữ cũ vẫn đọc được là cố ý, để người sau biết đã có thay đổi. Đừng đọc dòng gạch như y lệnh đang có hiệu lực.
Chữ “dừng” hay “ngừng”
Có bác sĩ ghi riêng một dòng “dừng” kèm tên việc cần dừng, thay vì gạch dòng cũ. Khi một việc không còn thấy trong y lệnh hôm nay, hãy tìm xem có dòng dừng không trước khi kết luận là bị quên.
Y lệnh của ca trực đêm
Mốc giờ ban đêm thường ngắn, chỉ vài dòng xử trí, và có chữ ký của bác sĩ trực, không phải bác sĩ điều trị. Sáng hôm sau, bác sĩ điều trị xem lại và quyết định giữ hay bỏ những y lệnh ấy.
Trang bị kẹp sai thứ tự
Hồ sơ giấy đôi khi bị kẹp lẫn ngày. Luôn đọc cột ngày giờ chứ đừng dựa vào vị trí của tờ trong tập.
Còn bệnh án điện tử thì sao
Ở bệnh viện đã chuyển sang bệnh án điện tử, các phần trên vẫn còn nhưng nằm trong phần mềm: màn hình y lệnh thay cho tờ điều trị, màn hình chăm sóc thay cho phiếu chăm sóc. Logic không đổi: có nơi bác sĩ ra lệnh, có nơi điều dưỡng ghi thực hiện. Những điểm khác biệt khi dùng phần mềm được nói riêng ở bài y lệnh trên bệnh án điện tử.
Dù giấy hay điện tử, câu hỏi cơ bản để định vị một y lệnh luôn là: ai ra, ra lúc nào, ghi ở đâu, đã được ai làm và ghi ở đâu. Câu hỏi này cũng là nền cho phần giá trị pháp lý của y lệnh.
Câu hỏi thường gặp
Y lệnh hằng ngày nằm ở tờ nào trong bệnh án?
Ở tờ điều trị, thường là cột bên phải, cạnh cột diễn biến bệnh. Mỗi lần bác sĩ khám có một mốc ngày giờ, các dòng y lệnh và chữ ký bác sĩ ở cuối.
Phiếu chăm sóc khác tờ điều trị thế nào?
Tờ điều trị do bác sĩ ghi các chỉ định. Phiếu chăm sóc do điều dưỡng ghi việc đã làm, giờ làm, nhận định về người bệnh và những điều đã báo bác sĩ.
Người nhà có được chụp ảnh tờ điều trị không?
Tùy quy định của từng bệnh viện. Nên hỏi điều dưỡng trước; nếu cần thông tin, có thể xin được giải thích hoặc ghi chép lại những y lệnh liên quan đến việc chăm sóc của người nhà.
Kết quả xét nghiệm có rồi sao bác sĩ chưa đổi thuốc?
Có kết quả trong hồ sơ chưa có nghĩa bác sĩ đã đọc và quyết định. Bác sĩ cũng có thể thấy kết quả chưa đủ lý do để đổi. Hãy hỏi bác sĩ điều trị kết quả nói gì.
Vì sao một ngày có nhiều mốc giờ y lệnh?
Ngoài lần khám buổi sáng, bác sĩ có thể bổ sung khi có kết quả xét nghiệm, khi người bệnh có diễn biến hoặc khi bác sĩ trực xử trí ban đêm. Mốc giờ mới nhất là y lệnh đang có hiệu lực.