YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh truyền, tiêm và thở oxy

Y lệnh khí dung: người nhà cần làm gì trong và sau mỗi lần xông

Khí dung là cách đưa thuốc dạng sương vào đường thở. Cách đọc y lệnh khí dung, tư thế đúng, thở thế nào, vì sao trẻ khóc thì thuốc vào ít, và việc cần làm sau mỗi lần xông.

Y lệnh khí dung: người nhà cần làm gì trong và sau mỗi lần xông

Khi có y lệnh khí dung, người nhà giúp người bệnh ngồi thẳng hoặc nửa ngồi, thở chậm và sâu bằng miệng cho đến khi hết sương thuốc; sau đó súc miệng, lau mặt và để điều dưỡng vệ sinh cốc thuốc. Người nhà không tự pha, tự thêm thuốc hay tự xông thêm lần.

Khí dung (nhiều người quen gọi là xông) dùng máy biến thuốc dạng lỏng thành những hạt sương rất nhỏ để hít thẳng vào đường thở. Thuốc tác dụng ngay tại phế quản nên cần ít thuốc hơn và ít ảnh hưởng toàn thân hơn đường uống, nhưng chỉ hiệu quả khi hít đúng cách. Đó là phần người nhà giúp được nhiều nhất.

Đọc y lệnh khí dung

Một y lệnh khí dung thường viết theo khuôn [tên thuốc] – khí dung – [số lần trong ngày hoặc mỗi mấy giờ], có khi kèm “khi khó thở”.

PhầnNghĩaNgười nhà cần biết
Tên thuốcCó thể là thuốc giãn phế quản, thuốc chống viêm dạng hít, nước muối làm loãng đờm…Hỏi thuốc này để làm gì, vì mỗi loại có điều cần để ý riêng
Số lầnMỗi ngày mấy lần hoặc cách mấy giờKhông tự xông thêm lần
Khi cầnChỉ xông khi có cơn khó thở, khò khèBáo điều dưỡng khi thấy cơn, họ đánh giá rồi mới xông
Nguồn khíMáy nén khí, máy siêu âm, hoặc khí oxy tườngNgười đang thở oxy có thể được xông bằng nguồn oxy
Dụng cụMặt nạ hoặc ống ngậmNgười lớn hợp tác tốt thường dùng ống ngậm

Nếu y lệnh có hai loại thuốc khí dung, điều dưỡng biết loại nào xông trước, có được trộn chung cốc hay không. Người nhà không tự đổ thêm thuốc mang từ nhà vào cốc.

Chuẩn bị trước khi xông

Vài việc nhỏ trước khi bắt đầu giúp thuốc vào được nhiều hơn.

  1. Cho người bệnh khạc đờm, xì mũi; với trẻ nhỏ, làm sạch mũi theo cách điều dưỡng đã hướng dẫn. Mũi tắc thì trẻ thở bằng miệng, khóc nhiều hơn.
  2. Tránh xông ngay sau bữa ăn no ở trẻ nhỏ, vì ho trong lúc xông dễ làm trẻ nôn. Nếu giờ xông trùng giờ ăn, hỏi điều dưỡng có lùi được không.
  3. Rửa tay trước khi cầm mặt nạ hay ống ngậm.
  4. Nâng đầu giường hoặc chuẩn bị chỗ ngồi tựa, có khăn giấy và cốc nước sạch để súc miệng sau đó.
  5. Nếu người bệnh đang đeo gọng mũi oxy, hỏi điều dưỡng lần xông này dùng nguồn khí nào và có cần giữ gọng mũi trong lúc xông không.

Trong lúc xông: người nhà giúp thế nào

Một lần khí dung kéo dài đến khi cốc thuốc không còn ra sương. Thời gian này người nhà nên ở bên.

  1. Đỡ người bệnh ngồi thẳng lưng hoặc nâng đầu giường cao. Nằm thẳng thì sương đọng ở họng nhiều hơn vào phổi.
  2. Giữ cốc thuốc thẳng đứng; cốc nghiêng nhiều thì máy phun kém.
  3. Với ống ngậm: ngậm kín môi, thở chậm bằng miệng. Với mặt nạ: úp sát mũi miệng.
  4. Nhắc người bệnh thở chậm, thỉnh thoảng hít sâu và giữ hơi một chút rồi thở ra.
  5. Nếu ho nhiều, cho người bệnh tạm dừng, khạc đờm vào khăn giấy rồi xông tiếp.
  6. Khi sương ra ngắt quãng, gõ nhẹ thành cốc để giọt thuốc đọng chảy xuống. Hết sương hẳn là xong.

Thấy người bệnh tim đập nhanh, run tay nhẹ trong lúc xông thuốc giãn phế quản là tác dụng phụ hay gặp; vẫn nên nói với điều dưỡng để họ ghi nhận. Thấy đau ngực, choáng, khó thở tăng thì dừng lại và gọi ngay.

Khí dung cho trẻ nhỏ: chuyện khóc và chuyện ngủ

Trẻ nhỏ là nhóm được khí dung nhiều nhất trong khoa nhi, và cũng là nhóm khó xông đúng nhất.

Trẻ khóc thì thuốc vào ít

Khi trẻ khóc to, trẻ hít vào ngắn rồi thở ra mạnh, phần lớn sương thuốc không xuống được phổi. Cha mẹ nên dỗ trẻ trước khi bắt đầu, bế trẻ ngồi trong lòng, cho trẻ cầm đồ chơi, có thể bật một bài hát quen. Úp mặt nạ chặt lên mặt một đứa trẻ đang vùng vẫy thường phản tác dụng.

Xông lúc trẻ ngủ được không

Một số trẻ ngủ say thở đều, xông lúc đó khá hiệu quả nếu giữ mặt nạ sát mặt. Nhưng đừng đánh thức trẻ đột ngột để úp mặt nạ, trẻ sẽ giật mình khóc. Hỏi điều dưỡng xem lần xông đó có lùi giờ một chút được không.

Thổi sương vào mặt từ xa

Cầm mặt nạ cách mặt trẻ một khoảng xa thì phần lớn thuốc bay ra không khí. Nếu buộc phải để hơi cách vì trẻ sợ, hãy để càng gần càng tốt và báo điều dưỡng rằng trẻ không chịu đeo.

Sau mỗi lần xông

Những việc dưới đây ít khi được dặn kỹ nhưng ảnh hưởng thật đến tác dụng phụ và nguy cơ nhiễm khuẩn.

  • Súc miệng bằng nước sạch rồi nhổ đi, nhất là sau thuốc chống viêm dạng hít, để giảm nguy cơ nấm miệng và khàn tiếng. Trẻ nhỏ không biết súc thì cho uống vài ngụm nước.
  • Lau mặt nếu dùng mặt nạ, vì thuốc đọng trên da quanh mũi miệng.
  • Vỗ lưng, cho khạc đờm nếu được điều dưỡng hướng dẫn; khí dung nước muối thường làm đờm loãng ra và ho khạc nhiều hơn, đó là điều mong muốn.
  • Để cốc và mặt nạ cho điều dưỡng xử lý theo quy định khoa: có nơi rửa và để khô, có nơi dùng một lần. Không để cốc còn nước đọng trên tủ đầu giường.
  • Không dùng chung cốc, mặt nạ với giường bên, kể cả khi cùng loại thuốc.

Những việc người nhà không tự làm

Không tự xông thêm khi thấy thở khò khè. Báo điều dưỡng; có thể người bệnh cần đánh giá lại, không chỉ cần thêm một lần xông.

Không tự pha nước muối hay thuốc vào cốc. Thuốc khí dung cần đúng loại và đúng lượng, có loại phải pha loãng theo cách riêng.

Không mang tinh dầu, nước lá xông vào máy khí dung. Máy khí dung đưa sương xuống tận phế quản; dầu và chất lạ có thể gây viêm phổi hít.

Không đổi mặt nạ sang ống ngậm hay ngược lại mà chưa hỏi, nhất là với người bệnh đang thở oxy.

Khí dung “khi cần”: ai quyết định là cần

Với y lệnh khí dung khi cần, người quyết định xông là điều dưỡng dựa trên tiêu chí bác sĩ đã ghi: thở nhanh, khò khè, co kéo, SpO2 giảm. Người nhà có vai trò phát hiện và báo sớm, bằng một câu cụ thể: “Bé thở khò khè lại, nghe rõ từ đây, bụng thóp vào mỗi lần thở.”

Nếu trong một buổi mà cần xông khi cần nhiều lần liên tiếp, đó là thông tin quan trọng để bác sĩ đánh giá lại điều trị. Người nhà có thể hỏi: “Hôm nay bé phải xông thêm mấy lần rồi, bác sĩ đã biết chưa ạ?”.

Ở nhóm người bệnh đang thở oxy, khí dung có thể chạy bằng nguồn oxy; những điều cần để ý với dụng cụ thở oxy nằm ở bài thở oxy qua gọng mũi và mặt nạ.

Khí dung khác xông hơi bằng nồi nước ở nhà thế nào

Nhiều gia đình quen trùm chăn xông nồi lá hay nồi nước nóng khi cảm cúm, nên nghe “xông khí dung” là nghĩ hai việc giống nhau. Thực ra hơi nước nóng từ nồi là những giọt rất to, chỉ làm ấm ẩm mũi họng, không mang được thuốc xuống phế quản. Máy khí dung tạo hạt đủ nhỏ để đi sâu vào đường thở, nên mới dùng để đưa thuốc.

Vì vậy không nên thay khí dung theo y lệnh bằng xông nồi lá cho trẻ, càng không trùm chăn cho trẻ nhỏ hay người già khó thở: nguy cơ bỏng và ngạt cao hơn lợi ích.

Khi nào gọi cấp cứu 115

Ở nhà, với trẻ hoặc người lớn được kê khí dung tại nhà sau khi ra viện: nếu đã xông theo đúng hướng dẫn mà vẫn thở rít, thở co kéo mạnh, nói không thành câu, trẻ bỏ bú, môi tím, lơ mơ, hãy gọi 115 hoặc đưa đi cấp cứu ngay. Không xông liên tục nhiều lần ở nhà để chờ đỡ.

Nếu khó thở tăng dần qua vài ngày, phải xông nhiều hơn so với lời dặn, nên đi khám lại sớm.

Câu hỏi thường gặp

Khí dung xong có cần súc miệng không?

Nên súc miệng bằng nước sạch rồi nhổ đi, nhất là sau thuốc chống viêm dạng hít, để giảm nguy cơ nấm miệng và khàn tiếng. Trẻ nhỏ chưa biết súc thì cho uống vài ngụm nước và lau mặt.

Trẻ khóc khi khí dung thì thuốc có vào không?

Khi trẻ khóc to, phần lớn sương thuốc không xuống được phổi. Hãy dỗ trẻ trước, bế ngồi trong lòng, giữ mặt nạ sát mặt. Nếu trẻ không chịu, báo điều dưỡng để tìm cách khác.

Xông khí dung bị run tay, tim đập nhanh có sao không?

Đây là tác dụng phụ hay gặp của thuốc giãn phế quản và thường tự hết. Vẫn nên nói với điều dưỡng. Nếu đau ngực, choáng hoặc khó thở tăng thì dừng xông và gọi ngay.

Khí dung bao lâu thì xong một lần?

Thường xông cho đến khi cốc thuốc không còn ra sương, khoảng vài phút đến hơn mười phút tuỳ máy và lượng thuốc. Gõ nhẹ thành cốc khi sương ngắt quãng để thuốc đọng chảy xuống.

Có được cho tinh dầu vào máy khí dung không?

Không. Máy khí dung đưa sương xuống tận phế quản, tinh dầu hay nước lá có thể gây kích ứng và viêm phổi. Chỉ dùng đúng thuốc được kê trong y lệnh.

Ho nhiều hơn sau khí dung có phải bị nặng lên không?

Không hẳn. Khí dung nước muối hoặc thuốc làm loãng đờm thường khiến ho khạc nhiều hơn, giúp tống đờm ra. Nếu ho kèm khó thở tăng, tím môi hoặc sốt cao thì báo điều dưỡng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283