YLenh.comHiểu điều bác sĩ dặn để làm cho đúng
Y lệnh dinh dưỡng

Y lệnh nuôi ăn qua ống thông dạ dày: đọc chỉ định và phần việc người nhà

Dòng y lệnh nuôi ăn qua ống thông ghi loại thức ăn, cách cho, số cữ và nước tráng ống. Hiểu từng phần, người nhà được làm gì và tuyệt đối không làm gì.

Y lệnh nuôi ăn qua ống thông dạ dày: đọc chỉ định và phần việc người nhà

Y lệnh nuôi ăn qua ống thông dạ dày thường ghi bốn điều: loại thức ăn (sữa công thức hay súp xay của khoa dinh dưỡng), cách cho (bơm từng cữ hay nhỏ giọt liên tục), số cữ trong ngày và lượng nước tráng ống. Điều dưỡng thực hiện; người nhà chỉ làm phần việc được hướng dẫn và cho phép.

Ống thông dạ dày, nhiều người quen gọi là ống sonde, được đặt khi người bệnh không ăn qua miệng an toàn hoặc không ăn đủ: sau đột quỵ nuốt kém, hôn mê, thở máy, bệnh vùng đầu cổ, suy kiệt nặng. Bài này giúp người nhà đọc hiểu y lệnh, biết vì sao từng chi tiết quan trọng và nhận ra lúc nào phải dừng lại gọi người.

Các kiểu ống và cách gọi trên bệnh án

Loại ống quyết định một phần cách chăm sóc. Người nhà không cần biết kỹ thuật đặt ống, chỉ cần biết người bệnh đang mang loại nào.

Cách gọiĐường đi của ốngThường dùng khi
Ống thông mũi dạ dàyQua lỗ mũi, xuống thực quản vào dạ dàyNuôi ăn ngắn ngày, vài ngày đến vài tuần
Ống thông miệng dạ dàyQua miệng vào dạ dàyNgười đang đặt ống thở, trẻ sơ sinh
Ống thông mũi hỗng tràngQua mũi, vượt dạ dày xuống ruột nonDạ dày chậm tiêu, nguy cơ trào ngược cao
Mở dạ dày ra daTừ thành bụng thẳng vào dạ dàyCần nuôi ăn qua ống trong thời gian dài

Tên viết tắt trên bệnh án có thể là chữ cái đầu của các cách gọi trên. Nếu không hiểu, cứ hỏi: “Ống của bố em là ống qua mũi hay ống mở dạ dày, dự kiến để bao lâu?”

Đọc dòng y lệnh nuôi ăn qua ống

Một dòng y lệnh nuôi ăn qua ống đầy đủ thường có bốn phần. Bài không nêu lượng cụ thể vì đó là phần bác sĩ tính riêng cho từng người.

Loại thức ăn

Có thể là sữa công thức dành cho người bệnh, loại thường hoặc loại chuyên biệt cho đái tháo đường, bệnh thận; hoặc súp xay do khoa dinh dưỡng nấu, lọc mịn. Loại thức ăn được chọn theo bệnh và xét nghiệm, người nhà không tự thay bằng sữa mua ngoài hay cháo nấu ở nhà.

Cách cho: từng cữ hay nhỏ giọt

Bơm từng cữ là cho một lượng thức ăn trong một khoảng thời gian ngắn, vài lần trong ngày, giống như các bữa ăn. Nhỏ giọt liên tục là cho chảy chậm qua túi hoặc máy bơm trong nhiều giờ, hay dùng cho người dạ dày chậm tiêu, người nặng ở hồi sức. Y lệnh ghi rõ kiểu nào; người nhà không tự chỉnh máy hay chỉnh khoá túi.

Số cữ và giờ cho ăn

Ví dụ khuôn: “Sữa … qua ống thông, chia … cữ trong ngày.” Số cữ và khoảng cách giữa các cữ do bác sĩ quyết định, thường được điều chỉnh dần trong những ngày đầu.

Nước tráng ống và nước bổ sung

Trước và sau mỗi cữ, trước và sau mỗi lần cho thuốc, ống được tráng bằng một ít nước để không bị tắc. Ngoài ra bác sĩ có thể chỉ định thêm nước giữa các cữ để đủ nước cho cơ thể, hoặc hạn chế nước nếu người bệnh suy tim, suy thận.

Vì sao từng chi tiết nhỏ lại quan trọng

Tư thế đầu cao. Khi đang cho ăn và một thời gian sau đó, đầu giường được nâng cao để thức ăn không trào ngược lên họng rồi chảy vào phổi. Hạ giường nằm thẳng ngay sau cữ ăn là một trong những nguyên nhân hay gặp của viêm phổi hít.

Kiểm tra vị trí ống trước khi cho ăn. Ống có thể tụt ra một phần khi người bệnh ho, nôn, vật vã hoặc khi trở mình. Nếu đầu ống không còn nằm trong dạ dày mà cho ăn vào, thức ăn có thể vào đường thở. Việc kiểm tra do điều dưỡng làm theo quy trình của khoa.

Tốc độ cho ăn. Cho quá nhanh gây đầy bụng, nôn, tiêu chảy. Đó là lý do có máy bơm hoặc khoá điều chỉnh, và lý do người nhà không được tự vặn cho nhanh để xong việc.

Tráng ống. Sữa, súp và thuốc đọng lại trong lòng ống sẽ khô và làm tắc. Ống tắc phải thay, người bệnh phải chịu đặt lại.

Thức ăn sạch, bảo quản đúng. Sữa đã pha hay súp đã mở để lâu ở nhiệt độ phòng là môi trường tốt cho vi khuẩn. Người bệnh nằm lâu, sức đề kháng yếu, dễ bị tiêu chảy nhiễm khuẩn.

Người nhà được làm gì

Ở nhiều khoa, người nhà được hướng dẫn tham gia một phần việc chăm người bệnh ăn qua ống, nhất là khi chuẩn bị ra viện mang ống về nhà. Những việc thường được giao, sau khi đã được điều dưỡng làm mẫu và xem người nhà làm lại:

  • Nâng đầu giường, giữ tư thế đầu cao trong và sau cữ ăn theo lời dặn.
  • Quan sát vạch đánh dấu trên ống ở cánh mũi hoặc ở thành bụng, báo khi vạch xê dịch.
  • Vệ sinh miệng, môi, mũi cho người bệnh hằng ngày, kể cả khi người bệnh không ăn gì qua miệng.
  • Giữ dây ống không bị kéo căng khi trở mình, thay áo.
  • Bơm cữ ăn, tráng ống, chỉ khi đã được điều dưỡng hướng dẫn và cho phép rõ ràng.
  • Ghi lại giờ cho ăn, lượng đã cho, có nôn hay đầy bụng không, để báo lại.

Vệ sinh miệng hay bị quên vì người nhà nghĩ không ăn qua miệng thì miệng sạch. Ngược lại, miệng khô, ít nước bọt, vi khuẩn phát triển nhiều hơn và có thể bị hít xuống phổi.

Những việc người nhà KHÔNG được tự làm

Các việc dưới đây có thể gây hại nghiêm trọng nếu làm sai, và thuộc phần việc của nhân viên y tế:

  • Tự đặt lại ống, đẩy ống vào sâu hơn hay rút ống ra, kể cả khi ống tụt một đoạn.
  • Tự chỉnh tốc độ máy bơm hay khoá túi nhỏ giọt.
  • Tự cho thêm cháo, nước canh, nước cam, nước yến qua ống.
  • Tự nghiền thuốc cho qua ống. Có những thuốc không được nghiền vì mất tác dụng hoặc gây hại; thuốc nào nghiền được, cách cho thế nào, điều dưỡng sẽ thực hiện theo y lệnh.
  • Cho người bệnh có ống ăn thêm qua miệng khi chưa có y lệnh cho phép.
  • Dùng vật nhọn hay que thông để chữa tắc ống.

Câu nói mẫu khi thấy ống tụt: “Chị ơi, ống của mẹ em hình như tụt ra một đoạn, vạch đen giờ nằm ngoài mũi, em chưa cho ăn, chị xem giúp em.”

Có được cho ăn thêm qua miệng không

Câu trả lời phụ thuộc vào lý do đặt ống. Người đặt ống chỉ vì ăn không đủ mà nuốt vẫn an toàn có thể được ăn thêm qua miệng, ống chỉ để bù. Người đặt ống vì nuốt kém, hay sặc thì ăn qua miệng có thể nguy hiểm, kể cả một thìa nước.

Khi người bệnh tiến bộ, bác sĩ có thể cho thử ăn lại qua miệng từng bước, với thức ăn được làm đặc theo mức phù hợp, xem bài làm đặc thức ăn cho người khó nuốt. Trong giai đoạn chuyển tiếp này, ống thường vẫn được giữ để bù phần thiếu. Đừng tự rút ngắn giai đoạn đó vì thấy người bệnh tỉnh hơn.

Nấu súp xay ở nhà cho qua ống: hỏi trước khi làm

Nhiều gia đình muốn tự nấu súp xay thay sữa vì nghĩ đồ nhà nấu bổ hơn. Có những khoa và trường hợp chấp nhận, nhưng cần hỏi trước vì ba lý do. Thứ nhất, súp tự nấu khó đều về năng lượng và đạm, có thể thiếu hoặc thừa so với nhu cầu bác sĩ tính. Thứ hai, súp không đủ mịn dễ làm tắc ống, nhất là ống nhỏ qua mũi. Thứ ba, khâu vệ sinh khi nấu, xay, chở vào viện dễ sơ suất.

Nếu được phép, hỏi kỹ: thành phần gì, xay và lọc đến độ nào, mỗi cữ bao nhiêu, để được bao lâu. Người bệnh có kiêng muối, kiêng đạm, kiêng đường thì súp cũng phải theo những kiêng khem đó.

Dấu hiệu phải dừng cho ăn và gọi điều dưỡng ngay

Trong hoặc sau cữ ăn, nếu thấy một trong các dấu hiệu sau, dừng cho ăn (khoá ống hoặc báo để tắt máy) và gọi điều dưỡng:

  • Ho sặc sụa, khó thở, thở nhanh, môi tím.
  • Nôn hoặc trào thức ăn ra miệng, mũi.
  • Bụng chướng căng, người bệnh kêu đau bụng, vật vã.
  • Ống tụt ra, vạch đánh dấu xê dịch, ống bị gập, thức ăn không xuống.
  • Tiêu chảy nhiều lần, phân lỏng nước.
  • Sốt mới xuất hiện, nhất là kèm ho và đờm nhiều.

Khi người bệnh đã về nhà với ống thông mà có khó thở, tím tái, ho sặc dữ dội sau khi ăn, hoặc lơ mơ đi, gọi cấp cứu 115. Ống tụt hay tắc mà người bệnh vẫn thở bình thường thì đưa đến cơ sở y tế để đặt lại, không tự xử lý.

Câu hỏi thường gặp

Người nhà có được tự bơm sữa qua ống sonde không?

Chỉ khi đã được điều dưỡng hướng dẫn, làm mẫu, xem lại và cho phép rõ ràng. Trước mỗi cữ vẫn cần biết ống đúng vị trí; nghi ống tụt thì không cho ăn mà gọi điều dưỡng.

Có được cho cháo xay hay nước yến qua ống thông không?

Không tự cho. Loại thức ăn qua ống do bác sĩ chỉ định theo bệnh. Thức ăn tự nấu không đủ mịn có thể làm tắc ống, và có thể lệch với chế độ kiêng của người bệnh.

Vì sao phải nâng đầu giường khi cho ăn qua ống?

Tư thế đầu cao giúp thức ăn không trào ngược lên họng rồi chảy vào phổi. Giữ tư thế này trong khi ăn và một thời gian sau cữ ăn theo lời dặn của điều dưỡng.

Ống sonde bị tụt ra một đoạn thì làm gì?

Không đẩy ống vào lại và không cho ăn. Báo điều dưỡng để kiểm tra vị trí ống, nếu cần sẽ đặt lại theo quy trình.

Người bệnh ăn qua ống có cần đánh răng, vệ sinh miệng không?

Có. Miệng không có thức ăn đi qua sẽ khô, vi khuẩn phát triển nhiều hơn và có thể bị hít xuống phổi. Vệ sinh miệng, môi hằng ngày theo hướng dẫn của điều dưỡng.

Thuốc viên có được nghiền ra cho qua ống thông không?

Không tự nghiền. Một số thuốc không được nghiền vì mất tác dụng hoặc gây hại. Thuốc nào cho qua ống và cách cho do bác sĩ và điều dưỡng quyết định theo y lệnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283